Chứng khoán Việt Nam sau 30 năm hướng tới nâng chất lượng thị trường

Ngày 21/10, Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức Tọa đàm “30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: Động lực mới, Vị thế mới, Sức bật mới” với sự tham gia của đại diện UBCKNN, các sở giao dịch, quỹ đầu tư và công ty chứng khoán. Các diễn giả đều thống nhất rằng thị trường đã đạt quy mô lớn, và nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn tới là nâng cao chất lượng hàng hóa và thu hút dòng vốn dài hạn.

Ba thập kỷ hình thành và phát triển

Mốc 30 năm được tính từ ngày 28/11/1996 khi Chính phủ ban hành Nghị định 75/CP thành lập UBCKNN. Ngày 28/7/2000, phiên giao dịch đầu tiên diễn ra tại TP HCM với hai cổ phiếu REE và SAM. Luật Chứng khoán 2006 và 2019 cùng thị trường phái sinh từ 2017 đã hoàn thiện hành lang pháp lý.

Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch UBCKNN, cho biết đến cuối tháng 9, thị trường có 1.547 mã cổ phiếu và chứng chỉ quỹ, 482 mã trái phiếu niêm yết. Vốn hóa cổ phiếu đạt khoảng 10,3 triệu tỷ đồng (tương đương 80,2% GDP), còn thị trường trái phiếu đạt 2,94 triệu tỷ đồng (22,9% GDP). Giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên đạt 25,6 nghìn tỷ đồng, và số tài khoản nhà đầu tư đã vượt 14,1 triệu, cao hơn mục tiêu năm 2030.

Thành quả nâng hạng và định hướng mới

Dấu mốc đáng chú ý là việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9. Tổng Biên tập Phạm Thu Phong gọi đây là “quả ngọt” của cải cách, đồng thời nhấn mạnh thị trường đang bước vào cuộc cạnh tranh về chất lượng, chuẩn mực và niềm tin nhà đầu tư.

Về hạ tầng, hệ thống công nghệ KRX vận hành từ 5/5/2025 tạo nền tảng cho triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) dự kiến hoạt động trong quý I-II/2027. Luật Chứng khoán sửa đổi đang được Quốc hội xem xét sẽ mở ra thế hệ pháp luật mới, với trọng tâm đơn giản hóa thủ tục, tăng độ mở cho nhà đầu tư ngoại và đa dạng sản phẩm.

Thu hút vốn dài hạn: Bài toán lớn

Bà Lương Thị Mỹ Hạnh (Dragon Capital) ước tính nhu cầu vốn đầu tư 2026-2030 khoảng 1.460 tỷ USD, gấp đôi giai đoạn trước, trong khi tín dụng ngân hàng đã ở mức 146% GDP. Tài sản của 124 quỹ đầu tư chỉ bằng 0,8% GDP, thấp xa so với Ấn Độ (608 USD/người) và Thái Lan (2.750 USD/người).

Bà Hạnh đề xuất ba giải pháp: miễn thuế thu nhập cá nhân cho đầu tư quỹ mở nắm giữ trên 5 năm, cho phép ngân hàng bán lẻ phân phối chứng chỉ quỹ, và đưa giáo dục tài chính vào trường phổ thông. Ông Đinh Ngọc Dũng (Bảo Tín Capital) cho biết 87% tài sản nhà đầu tư Việt Nam đang nằm ở bất động sản, vàng và tiền gửi, chỉ 12% vào chứng khoán, so với 25-35% ở nước phát triển. Ông nhận định nhà đầu tư đã trưởng thành hơn khi chú trọng phân tích cơ bản thay vì nghe theo tin đồn.

An ninh mạng và định hướng tương lai

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình (Viettel) thông tin năm 2025 có khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng, trong đó 41,18% nhắm vào lĩnh vực tài chính – chứng khoán. Đề xuất số hóa toàn trình giao dịch, sử dụng chữ ký số và xác thực qua nhà mạng nhằm bảo vệ nhà đầu tư.

Tại phiên thảo luận, các diễn giả bàn về giao dịch xuyên trưa, áp dụng IFRS, phát triển quỹ hưu trí bổ sung. Điểm chung là thị trường cần thêm doanh nghiệp tốt, thông tin minh bạch và nhà đầu tư dài hạn. Phó Chủ tịch UBCKNN cam kết tiếp thu ý kiến để hoàn thiện chính sách, hướng tới một thị trường minh bạch, hiệu quả và hội nhập.