Phát triển công nghệ chiến lược và năng lực tự chủ của Việt Nam

Theo thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ, một số doanh nghiệp Việt đã bước đầu làm chủ các công nghệ lõi và triển khai các sản phẩm công nghệ chiến lược. Chính sách và thể chế liên quan được hoàn thiện nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng cường khả năng cạnh tranh của nền kinh tế. Các luật và nghị định liên quan năm 2025–2026 đã xác định khung ưu tiên cho công nghệ chiến lược và công nghệ cao, đồng thời mở rộng khuôn khổ ưu đãi đầu tư cho nghiên cứu và thương mại hóa công nghệ.

Trong bối cảnh này, các văn bản như Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 và Luật Công nghệ cao 2025 được triển khai nhằm xác lập danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược. Đồng thời, hệ thống thuế, hải quan và đấu thầu được điều chỉnh để tăng cường ưu đãi, giúp quá trình nghiên cứu và thương mại hóa công nghệ trở nên thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong nước.

Văn bản chỉ đạo của Lãnh đạo cấp cao và sự phối hợp giữa các bộ, ngành được kỳ vọng sẽ hình thành thị trường nội địa cho công nghệ chiến lược và các sản phẩm có hàm lượng nội địa hóa cao. Mục tiêu là bảo đảm bài toán quốc gia được giải quyết thông qua đầu tư có trọng tâm, từ đó hình thành chuỗi giá trị và ngành công nghiệp mới.

Danh mục công nghệ và vai trò của khu vực tư nhân

Danh mục công nghệ chiến lược được định hướng phân loại rõ giữa các nhóm công nghệ có thể triển khai ngay với sự dẫn dắt của doanh nghiệp và các công nghệ nền tảng cần Nhà nước tập trung đầu tư. Theo đó, Nhà nước sẽ đóng vai trò làm khách hàng đầu tiên và đặt hàng công nghệ thông qua các khu thử nghiệm đặc biệt, nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và rút ngắn chu kỳ thương mại hóa.

Các doanh nghiệp lớn được nhấn mạnh ở vai trò dẫn dắt: trong lĩnh vực AI và camera, các đơn vị như MK, Hanet, BKAV, CMC, VNPT đã làm chủ khoảng 65% công nghệ lõi, với tỉ lệ nội địa hóa trên 50%. Trong lĩnh vực mạng 5G, Viettel được cho là nắm chủ khoảng 85% công nghệ lõi và đang phát triển các sản phẩm công nghệ cao cho quốc phòng và dân dụng. Nhóm doanh nghiệp phát triển UAV như Realtime Robotics, Viettel và CT Group được cho là nắm trên 70% công nghệ lõi và đã xây dựng tổ hợp nhà máy sản xuất tại Việt Nam, bước đầu xuất khẩu sang nước ngoài.

Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, các hãng như Zalo, FPT, Viettel, VNPT, CMC đã phát triển nhiều mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, góp phần hình thành hạ tầng tính toán cho nghiên cứu và ứng dụng AI trong nước. Ở cấp độ tổ chức giáo dục, Đại học Quốc gia TP.HCM và Đại học Quốc gia Hà Nội đều tăng cường nghiên cứu về bán dẫn, AI và tự động hóa, gắn kết đào tạo với nhu cầu công nghệ cao của nền kinh tế.

Đầu tư và hạ tầng nghiên cứu

Càc dự án lớn đang được triển khai có quy mô lớn, như Trung tâm Vũ trụ Việt Nam do Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đầu tư với tổng mức đầu tư trên 7.300 tỷ đồng. Việc Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn tại Việt Nam cho thấy sự thúc đẩy mạnh mẽ về sản xuất linh kiện công nghệ cao. Các dự án AI và hạ tầng tính toán được ví như nền tảng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Về mặt sở hữu trí tuệ, 8 tháng vừa qua ghi nhận sự gia tăng mạnh mẽ về hồ sơ sáng chế và giải pháp hữu ích liên quan đến 11 nhóm công nghệ chiến lược của các chủ thể Việt Nam, với mức tăng lần lượt là 23% và 41% đối với văn bằng bảo hộ. Điều này cho thấy nền tảng đổi mới sáng tạo đang được hình thành và khẳng định sự tham gia ngày càng nhiều của khu vực doanh nghiệp và khoa học công nghệ Việt Nam.

Khung chính sách và tác động lên thị trường

Nhà nước đang định hướng rõ các nhiệm vụ trọng tâm mang tính quốc gia, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tham gia giải quyết các bài toán lớn thông qua cơ chế phân bổ ngân sách theo khối và quỹ khoa học và công nghệ. Chính sách tài chính mới tập trung vào cấp ngân sách theo nhóm nhiệm vụ cho các bộ, ngành và nhằm tăng tính chủ động, rút ngắn thủ tục và nâng cao hiệu quả triển khai. Điều này được kỳ vọng sẽ thu hút nguồn lực trong nước và ngoài nước, đồng thời đẩy nhanh tiến trình tự chủ công nghệ của Việt Nam.

Theo nguồn tin từ baochinhphu.vn, sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nền kinh tế đang chuyển từ tư duy chỉ “đi từ công nghệ” sang “giải bài toán quốc gia”, với vai trò của Nhà nước là khách hàng đầu tiên và người định hướng thị trường. Việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và hành lang pháp lý dự báo sẽ tiếp tục mở rộng trong năm 2026, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa công nghệ lõi.