Nâng chuẩn xếp hạng tín nhiệm cho thị trường trái phiếu

Thông tin nổi bật về dự thảo nghị định xếp hạng tín nhiệm

Gần đây, Bộ Tài chính đã hoàn thiện và lấy ý kiến về dự thảo nghị định quy định về dịch vụ xếp hạng tín nhiệm nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của các đơn vị xếp hạng tín nhiệm (XHTN) trên thị trường trái phiếu. Mục tiêu là thiết lập nền tảng niềm tin và minh bạch hơn cho nhà đầu tư khi tiếp cận trái phiếu doanh nghiệp và công cụ nợ khác.

Đến nay, thị trường có 5 đơn vị XHTN được cấp phép. Các hợp đồng XHTN đã được triển khai tập trung vào đánh giá tín nhiệm đối với doanh nghiệp và đơn vị phát hành, thay vì chỉ dừng ở yếu tố quản trị nội bộ hay cung cấp dịch vụ cho trái phiếu công chúng.

Nhu cầu và số liệu hiện tại về trái phiếu được xếp hạng

Các số liệu cho thấy, giá trị trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) được xếp hạng vẫn ở mức thấp so với tổng nguồn vốn phát hành. Năm 2025, tổng giá trị TPDN phát hành có sử dụng dịch vụ XHTN ước đạt 10,2 nghìn tỷ đồng, gấp 3,1 lần so với năm 2024. Tỷ trọng này chỉ chiếm khoảng 1,6% tổng khối lượng TPDN phát hành trong năm.

Nguyên nhân được nêu ra gồm: (1) lộ trình áp dụng XHTN bắt buộc còn đang trong giai đoạn đầu; (2) tác động vĩ mô và tâm lý thị trường làm ảnh hưởng đến thanh khoản trái phiếu; (3) nhận thức về vai trò của XHTN còn hạn chế và e ngại chi phí khi sử dụng dịch vụ này.

Những thay đổi đề xuất và yêu cầu quản trị

Đề xuất mới nâng vốn pháp định tối thiểu cho hoạt động XHTN từ 15 tỷ đồng lên 25 tỷ đồng, và yêu cầu duy trì vốn chủ sở hữu không thấp hơn vốn pháp định. Dự thảo bỏ giới hạn tối đa 5 doanh nghiệp đến năm 2030 và trao cho Bộ Tài chính quyền quyết định số lượng cấp phép theo từng giai đoạn, mở cửa cho doanh nghiệp mới nhưng vẫn duy trì kiểm soát chất lượng. Trên thế giới, hiện có hơn 120 tổ chức XHTN tại hơn 45 quốc gia với bình quân 2–3 tổ chức mỗi nước.

Đồng thời, dự thảo bổ sung nhiều ràng buộc trách nhiệm cho XHTN: báo cáo tài chính hằng năm phải kiểm toán độc lập, doanh nghiệp xếp hạng phải bồi thường thiệt hại cho tổ chức được xếp hạng nếu có sai sót, rà soát xung đột lợi ích trước khi xếp hạng, luân chuyển chuyên viên phân tích và bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm. Quản lý cũng chuyển trọng tâm sang hậu kiểm với tần suất kiểm tra từ 5 năm/lần lên 2 năm/lần và điều chỉnh chế độ báo cáo từ 1 năm sang 6 tháng và 1 năm.

Ý nghĩa đối với nhà đầu tư và thị trường trái phiếu

Dự thảo cho rằng việc nâng chuẩn và minh bạch sẽ giúp định hình niềm tin thị trường, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho huy động vốn trung-dài hạn và phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Dữ liệu cho thấy hiệu lực của một hệ thống XHTN được củng cố sẽ đóng vai trò như một lớp lọc rủi ro và tham khảo cho nhà đầu tư, dù không thay thế việc tự thẩm định dòng tiền và tài sản bảo đảm của tổ chức phát hành. IOSCO được trích dẫn để ủng hộ nguyên tắc kiểm soát xung đột lợi ích và minh bạch phương pháp luận xếp hạng.

Về mặt thị trường, giới chuyên môn kỳ vọng nghị định mới sẽ góp phần nâng cao chất lượng các đơn vị xếp hạng và thúc đẩy thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển an toàn và bền vững hơn. Tổng doanh thu của các doanh nghiệp XHTN tính đến cuối năm 2025 ước đạt 62 tỷ đồng, phản ánh quy mô hoạt động đang ở mức khiêm tốn nhưng có khả năng tăng trưởng khi nhu cầu sử dụng XHTN gia tăng. Các doanh nghiệp XHTN kỳ vọng mở rộng phạm vi hoạt động và tăng cường minh bạch thông tin để phục vụ thị trường ngày càng đa dạng hơn.

Danh sách các đơn vị XHTN đang hoạt động

• Saigon Ratings (Saigon Phat Thinh Ratings) – vốn điều lệ từ 26,875 tỷ đồng đến 194,64 tỷ đồng.
• FiinRatings
• VIS Rating
• S&I
• Thiên Minh (XHTN Thiên Minh)

Những thay đổi được kỳ vọng sẽ làm rõ vai trò của XHTN như một công cụ tham chiếu cho nhà đầu tư và người đi vay, đồng thời tăng cường tính cạnh tranh và chất lượng dịch vụ trong hệ thống tài chính Việt Nam.