Từ bài học của Indonesia đến mục tiêu nâng chất thị trường chứng khoán Việt Nam

Bài học từ Indonesia: Nâng hạng chỉ là bước khởi đầu

Ngày 15/10, MSCI đề xuất chuyển thị trường chứng khoán Indonesia từ nhóm thị trường mới nổi sang nhóm thị trường độc lập, với hạn góp ý đến 30/4/2027 và quyết định cuối cùng trước 30/6/2027. Thông tin này ngay lập tức gây chấn động khi chỉ số JCI giảm tới 11,57% trong phiên 16/10, mức giảm mạnh nhất kể từ năm 1998.

Nguyên nhân sâu xa đến từ cú sốc niềm tin từ tháng 1/2026, khi MSCI nêu lo ngại về minh bạch dữ liệu và free float, đồng thời đóng băng việc tăng trọng số và thêm mã mới cho cổ phiếu Indonesia. Dù Indonesia đã công bố cổ đông trên 1% và lộ trình free float tối thiểu 15%, MSCI vẫn đánh giá cấu trúc sở hữu thiếu minh bạch và chưa thấy bằng chứng thực thi hiệu quả.

Từ đầu năm, JCI giảm khoảng 39%, khối ngoại bán ròng khoảng 4,9 tỷ USD và đồng rupiah mất giá khoảng 8%. Tỷ trọng sở hữu nước ngoài trong JCI giảm từ 49,2% năm 2020 xuống còn 31,4% trong quý III/2026, cho thấy dòng vốn ngoại đang rút lui mạnh mẽ khỏi thị trường này.

5 lưu ý quan trọng cho thị trường Việt Nam

Chuyên gia Nguyễn Thế Minh từ Chứng khoán An Bình (ABS) chỉ ra 5 lưu ý quan trọng cho thị trường Việt Nam từ bài học Indonesia. Thứ nhất, việc thực thi quan trọng hơn ban hành quy định, khi Indonesia có nhiều quy định mới nhưng bị đánh giá thiếu bằng chứng thực thi.

Thứ hai, minh bạch sở hữu và free float thực là điểm MSCI đặc biệt quan tâm, bao gồm công bố cổ đông lớn, phân loại nhà đầu tư và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Cổ phiếu có sở hữu chéo hoặc free float thấp sẽ nhạy cảm hơn khi tiêu chí được áp dụng chặt.

Thứ ba, tiêu chí đánh giá thiên về quản trị và vận hành thị trường hơn quy mô, thanh khoản. Nâng hạng không chỉ là đạt điều kiện một lần, tư cách có thể bị xem xét lại nếu niềm tin suy giảm. Thứ tư, cần giảm phụ thuộc vào dòng vốn thụ động và vốn ngoại, khi cổ phiếu trụ cột như ngân hàng lớn của Indonesia giảm mạnh nhất khi xếp hạng bị đặt dấu hỏi.

Thứ năm, hạ tầng thị trường là điều kiện cần với các yếu tố như room ngoại, CCP, cơ chế non-prefunding và thông tin tiếng Anh. Tiến độ các hạng mục này sẽ ảnh hưởng đến kết quả các kỳ review MSCI sắp tới.

Việt Nam cần giữ vững tiêu chuẩn sau nâng hạng

Chuyên gia MBS nhận định bài học từ Indonesia là lời nhắc nhở rằng việc được nâng hạng khó một, nhưng giữ vững tiêu chuẩn nâng hạng khó mười. Thị trường Việt Nam vừa được FTSE Russell nâng hạng lên Thị trường mới nổi thứ cấp, nhưng cần liên tục cải thiện tính minh bạch và nâng cao chất lượng quản trị công ty.

Sự kiện này khẳng định tính đúng đắn của Quốc hội và Bộ Tài chính khi trình thông qua Luật sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán và Luật Đầu tư tại kỳ họp tháng 10/2026 nhằm chuẩn hóa toàn diện khung pháp lý. Việt Nam cần các vụ xử lý cụ thể đối với thao túng và giao dịch phối hợp, không chỉ hoàn thiện khung pháp lý, để tránh rơi vào vết xe đổ của Indonesia.