Hai thiết chế mới trong dự thảo Luật Chứng khoán sửa đổi, bổ sung

Tổng quan hai thiết chế mới trong dự thảo Luật Chứng khoán

Trong dự thảo Luật Chứng khoán sửa đổi, bổ sung, hai thiết chế mới được nêu bật là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán và tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu. Đây là lần đầu tiên hai thiết chế này được đặt nền móng ở cấp Luật, nhằm tạo khuôn khổ cho đổi mới tài chính và nâng cao tính bảo đảm cho người nắm trái phiếu. Sandbox được xem là không gian thử nghiệm có giám sát, cho phép sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới được triển khai với giới hạn. Việc bổ sung hai thiết chế được cho là nền tảng để phát triển thị trường vốn Việt Nam trong thời gian tới.

Đồng thời, các cơ chế này phản ánh hai xu hướng song song: thúc đẩy đổi mới công nghệ trong tài chính, và củng cố các tổ chức trung gian để thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển minh bạch và bền vững hơn. Sự thay đổi được thúc đẩy bởi nhu cầu thích ứng với fintech, trí tuệ nhân tạo và nền tảng số ngày càng chiếm vai trò quan trọng. Bối cảnh này được củng cố bởi các Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, nhấn mạnh cần khung pháp lý cho thử nghiệm công nghệ và đổi mới số. Đồng thời Chính phủ đã giao Bộ Tài chính nghiên cứu xây dựng nghị định hướng dẫn về bảo lãnh thanh toán trái phiếu.

Nội dung cơ bản được quy định trong dự thảo

Thứ nhất, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán được mô tả như một môi trường cho phép thử nghiệm công nghệ và mô hình kinh doanh mới, có giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian. Tổ chức tham gia phải đáp ứng điều kiện và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Nguyên tắc của cơ chế này là “tại Luật, chi tiết tại Nghị định”, nghĩa là định nghĩa và yếu tố cốt lõi do Luật quy định, còn chi tiết do Chính phủ ban hành. Thời điểm hiệu lực được lên kế hoạch: phần lớn các quy định có hiệu lực từ 01/03/2027, riêng quy định về sandbox có hiệu lực sau một năm, từ 01/03/2028.

Thứ hai, tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu là thiết chế mới, khác với bảo lãnh phát hành vốn đã được điều chỉnh. Bảo lãnh thanh toán là cam kết đơn phương và không hủy ngang về việc thanh toán nợ cho người sở hữu trái phiếu thay cho tổ chức phát hành khi tổ chức phát hành vướng mắc về thanh toán. Quy định chi tiết cho tư cách hoạt động và quản lý được nêu ở Điều 96a và 96b; UBCKNN là cơ quan cấp phép và giám sát. Việc bổ sung này sẽ đưa các tổ chức bảo lãnh vào hệ thống giám sát của UBCKNN và yêu cầu các tổ chức này có tên gọi phù hợp giữa các loại hình doanh nghiệp.

Những lưu ý và mục tiêu triển khai trong thời gian tới

Về mặt thiết kế, hai thiết chế được kỳ vọng thúc đẩy đổi mới đồng thời tăng cường an toàn cho nhà đầu tư khi tham gia thị trường. Nghị định hướng dẫn sẽ làm rõ phạm vi áp dụng, các điều kiện tham gia và cơ chế xử lý rủi ro cho từng hoạt động thử nghiệm. Các vấn đề liên quan đến bảo vệ nhà đầu tư, ranh giới giữa thử nghiệm và kinh doanh thông thường, cũng cần được làm rõ để tránh khoảng trống pháp lý.

• Sandbox sẽ cần các tiêu chí "tốt nghiệp" (graduation) và cơ chế chấm dứt thử nghiệm nếu phát sinh rủi ro.
• Về tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu, yêu cầu về vốn tối thiểu, tỉ lệ an toàn và hạn mức bảo lãnh cần được thiết kế thận trọng để tránh rủi ro hệ thống.

Qua kinh nghiệm quốc tế, nhiều thị trường đã vận hành sandbox tài chính và tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu nhằm thúc đẩy đổi mới và nâng cao chất lượng thị trường. Những thay đổi này được kỳ vọng hỗ trợ lộ trình nâng hạng thị trường và sự phát triển bền vững của thị trường vốn Việt Nam.