Bộ Công an đề xuất mở rộng các tội phạt tiền thay tù

Thông tin cơ bản về đề xuất của Bộ Công an

Dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng. Ý kiến công khai được thu thập đến hết ngày 7/5, trước khi trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 của khóa XVI.

Trong số các đề xuất, có nội dung mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền đối với một số tội danh. Cụ thể, hình phạt tiền sẽ được mở rộng cho các trường hợp ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và cả một số trường hợp rất nghiêm trọng thuộc các nhóm tội do Bộ luật quy định.

Hiện dự thảo chưa liệt kê cụ thể các tội danh thuộc diện mở rộng. Ngoài ra, khi áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù, người phạm tội phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải và hợp tác tích cực, đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường thiệt hại.

Ý nghĩa và ví dụ thực tế từ các vụ án

Lý do mở rộng phạt tiền là để giảm chi phí giam giữ, cải cách tư pháp và tăng nguồn thu từ các vụ án có động cơ vụ lợi. Chính sách này cũng nhấn mạnh khoan dung với người phạm tội lần đầu và ít nghiêm trọng, giúp họ duy trì công việc và tái hòa nhập.

Một số vụ án cho thấy tòa án có thể chuyển từ án tù sang phạt tiền khi hậu quả được khắc phục. Ví dụ, tại Tập đoàn FLC, 14 bị cáo đã bị tuyên từ 2-3 năm tù ở cấp sơ thẩm sang phạt tiền ở cấp phúc thẩm. Các mức phạt tiền dao động từ 2 tỷ đồng đến 4 tỷ đồng, tùy tính chất và mức độ vi phạm. Hình phạt tiền được xem là đủ để răn đe và thể hiện sự khoan dung của pháp luật.

Trong vụ án ở Đắk Lắk xét xử tháng 12/2025 liên quan trốn thuế, 5 bị cáo liên quan bị phạt tiền với mức từ 175 triệu đồng đến 325 triệu đồng mỗi người.

Dự thảo cũng đề xuất mở rộng phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại và điều chỉnh ngưỡng tài sản cho một số tội. Đồng thời, dự thảo đề xuất giảm các tội áp dụng án tử hình và tăng gấp đôi tiền phạt đối với các tội liên quan kinh doanh, tài chính, ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm nhằm tăng tính công bằng và khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần đầu tư thêm cơ chế xác minh tài sản và thu nhập để đảm bảo thi hành án, tránh tình trạng bản án đã tuyên nhưng khó thi hành do tẩu tán tài sản.

Khả năng triển khai và thách thức

Chính sách mở rộng phạt tiền đòi hỏi hệ thống xác minh tài sản và thu nhập được tăng cường để thi hành án hiệu quả.

Dự thảo nhấn mạnh cơ sở pháp lý rõ ràng và cơ chế minh bạch để tòa án áp dụng phạt tiền thay cho tù, đồng thời bảo đảm công bằng trong thực thi.

Việc sửa đổi có thể tác động đến quản trị doanh nghiệp, chi phí pháp lý và rủi ro liên quan đến các vụ án tham nhũng, tài chính, ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm.

Thời gian thực thi phụ thuộc ý kiến của Quốc hội và hệ thống thi hành án, song Bộ Công an cho biết mục tiêu mở rộng phạm vi áp dụng phạt tiền sẽ được xem xét trong khuôn khổ luật mới.