Áp lực thanh khoản nhìn từ cơ cấu vốn

Bối cảnh chung về áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng

Thanh khoản đang trở thành biến số quan trọng của hệ thống ngân hàng khi tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức cao hơn huy động. Sự lệch pha này đẩy nhu cầu vốn ngắn hạn lên và khiến thị trường liên ngân hàng phản ánh nhanh các biến động dòng tiền. Lãi suất liên ngân hàng đã vọt lên 12% vào cuối tháng 3-2026, buộc Ngân hàng Nhà nước phải bơm ròng hơn 31.000 tỉ đồng để hạ nhiệt.

Khía cạnh quan trọng là sự khác biệt giữa vay ròng và cho vay ròng trên thị trường liên ngân hàng. Ngân hàng có vị thế cho vay ròng có thể cung ứng thanh khoản cho hệ thống, trong khi nhiều đơn vị khác phải dựa vào vốn liên ngân hàng để bù đắp thiếu hụt ngắn hạn. Ví dụ, các ngân hàng như VCB, CTG, BID dẫn đầu về cho vay ròng với quy mô lớn; một số ngân hàng khác như BVB, STB, HDB, NVB cũng cho vay ròng nhưng ở mức nhỏ hơn.

Đòn bẩy tài chính – tổng tài sản chia cho vốn chủ sở hữu – đóng vai trò then chốt trong khả năng chống chịu và mở rộng quy mô. Theo dữ liệu niêm yết, TCB có đòn bẩy thấp nhất khoảng 6,6 lần, trong khi BID ở mức khoảng 19,2 lần. Các mức đòn bẩy ở CTG và VCB lần lượt ở mức khoảng 15,4 lần và 10,7 lần. Nhóm ngân hàng phụ thuộc vốn liên ngân hàng thường có đòn bẩy thấp hơn nhằm đảm bảo an toàn.

Khung phân tích cho thấy đòn bẩy cao không tự động đồng nghĩa rủi ro lớn, nhưng nhóm vay ròng với chi phí vốn biến động và phụ thuộc vốn ngắn hạn dễ chịu ảnh hưởng khi lãi suất tăng. Ngược lại, các ngân hàng có nguồn vốn ổn định và vị thế cho vay ròng mạnh thường duy trì biên lợi nhuận tốt ngay cả khi chi phí vốn tăng. Do đó, việc đánh giá rủi ro cần ghép nối ba lớp: thanh khoản, cấu trúc bảng cân đối và chất lượng danh mục tài sản.

Các ngân hàng dễ tổn thương là những đơn vị vay ròng lớn trên thị trường liên ngân hàng và có nền huy động không đủ dày để hấp thụ chi phí vốn tăng. Ngược lại, những ngân hàng có huy động và dự trữ vốn tốt cùng danh mục tín dụng an toàn sẽ đối mặt với áp lực thanh khoản ở mức thấp hơn. Trong bối cảnh này, quản trị rủi ro hiện tại đòi hỏi xem xét đồng thời thanh khoản, đòn bẩy và chất lượng tài sản để đánh giá mức độ nhạy cảm trước cú sốc thanh khoản.

Một số điểm chính đánh giá rủi ro thanh khoản

• Đánh giá đồng thời thanh khoản, cấu trúc bảng cân đối và mức đòn bẩy của từng ngân hàng.
• VCB, CTG và BID được xem là nhóm cho vay ròng chủ động; các ngân hàng khác phụ thuộc vốn liên ngân hàng có độ rủi ro cao hơn.
• Ngân hàng có đòn bẩy thấp nhưng phụ thuộc vốn liên ngân hàng vẫn có rủi ro nếu nguồn vốn biến động mạnh.
• Ngân hàng chịu áp lực thanh khoản do vay ròng trên thị trường liên ngân hàng sẽ đối mặt với chi phí vốn tăng và biên lợi nhuận co lại.