Kỳ vọng kéo giảm nhập siêu

Nhập khẩu tăng gắn với chu kỳ mở rộng sản xuất

Gần 31% số doanh nghiệp dự báo đơn đặt hàng xuất khẩu mới tăng trong quý IV/2026, trong khi 54,2% dự kiến ổn định và chỉ 15% dự báo giảm so với quý III. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng đạt 888 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ năm trước. Đây là cơ sở để kỳ vọng xuất khẩu cả năm có thể vượt mục tiêu tăng trưởng 15-16%, góp phần cải thiện cán cân thương mại. Tuy nhiên, nhiệm vụ đặt ra là thu hẹp mức nhập siêu 19,4 tỷ USD sau 9 tháng.

Cơ cấu hàng hóa nhập khẩu cho thấy phần lớn kim ngạch phục vụ sản xuất. Nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 426,92 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Trong đó:

• Máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng chiếm 58,3%.
• Nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 35,8%.
• Nhóm hàng vật phẩm tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%.

Bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) khẳng định: “Chúng ta đang nhập khẩu chủ yếu là nguyên liệu để phục vụ sản xuất, không phải sự gia tăng nhập khẩu các mặt hàng tiêu dùng không thiết yếu.” Diễn biến giá cả và nguồn cung linh kiện cũng góp phần đẩy kim ngạch nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, đặc biệt trong ngành điện tử.

Giá hợp đồng một số dòng bộ nhớ cao cấp đã tăng khoảng 300-500% so với cùng kỳ năm trước do nguồn cung chip nhớ khan hiếm toàn cầu. Đại diện Bộ Công thương cho biết, tại một số doanh nghiệp thuộc hệ thống Samsung, dù vẫn xuất siêu nhưng mức xuất siêu đã giảm do giá nguyên liệu đầu vào tăng cao. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp chủ động nâng mức tồn kho để phòng ngừa gián đoạn nguồn cung, có trường hợp dự trữ đến tháng 3/2027, chu kỳ tồn kho tăng từ 6 tuần lên 12 tuần.

Giá trị tồn kho nguyên liệu tại một số doanh nghiệp tăng từ 100 triệu USD lên 700 triệu USD. Trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 188,9 tỷ USD, tăng 71,7% so với cùng kỳ. Xuất khẩu nhóm hàng này đạt 123,6 tỷ USD, khiến nhập siêu riêng của nhóm vượt 65 tỷ USD. Ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, nhấn mạnh cần phân tích chất lượng và cơ cấu nhập khẩu, thay vì chỉ nhìn vào mức tăng kim ngạch.

Cơ hội cải thiện cán cân thương mại

Trong quý IV, hoạt động xuất khẩu cần khai thác sâu các thị trường còn dư địa như Mỹ và EU, tận dụng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do. Đồng thời, đẩy mạnh xuất khẩu các nhóm hàng có nhu cầu cao như điện tử, máy móc, nông sản và thủy sản. Bà Trịnh Thị Thu Hiền kỳ vọng nhập siêu cả năm có thể giảm xuống dưới 10 tỷ USD nhờ mùa vụ xuất khẩu cuối năm. Tháng 9/2026, xuất khẩu tăng 39,1%, trong khi nhập khẩu tăng 45,8% so với cùng kỳ.

Để đạt mục tiêu nhập siêu dưới 10 tỷ USD, Việt Nam cần xuất siêu trên 9,4 tỷ USD trong quý IV – điều kiện không dễ thực hiện khi nhu cầu nguyên liệu vẫn cao. Tuy nhiên, đơn hàng cải thiện và doanh nghiệp đã dự trữ nguyên liệu có thể hỗ trợ sản xuất, xuất khẩu. Quy mô thương mại năm 2025 đạt 930 tỷ USD và năm 2026 có thể chinh phục mốc 1.200 tỷ USD nếu giữ đà tăng trưởng. Cơ cấu xuất khẩu chuyển dịch tăng tỷ trọng sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo.

Ông Phan Đức Hiếu đề xuất phát triển các chuỗi giá trị do doanh nghiệp Việt Nam dẫn dắt, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giảm phụ thuộc nhập khẩu. Đồng thời, thực hiện nghiêm yêu cầu minh bạch xuất xứ đối với sản phẩm xuất khẩu sang các thị trường có mức xuất siêu lớn. Điều này nhằm giảm rủi ro thương mại, bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam và tạo nền tảng tăng trưởng bền vững.