Chủ tịch VSDC: Quản trị rủi ro là ưu tiên khi xây dựng CCP

CCP và quản trị rủi ro là trọng tâm trong lộ trình hiện đại hóa thị trường chứng khoán Việt Nam

Trên nền tảng công nghệ KRX, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) đang nghiên cứu xây dựng hệ thống đối tác bù trừ trung tâm (Central Counterparty - CCP) nhằm chuẩn hóa hoạt động bù trừ và thanh toán cho thị trường chứng khoán cơ sở. Dự án này được đặt trong chiến lược nâng cao hạ tầng hậu giao dịch và chuẩn bị cho quá trình nâng hạng thị trường.

Thông tin được chia sẻ tại Hội thảo “Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn” do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức, cho thấy VSDC phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các chuyên gia tư vấn của World Bank và nhiều đối tác để xây dựng mô hình CCP cho thị trường cơ sở. Theo kế hoạch, các cấu phần công nghệ mới của CCP sẽ được tích hợp với hệ thống lõi của KRX, và hệ thống này được kỳ vọng sẽ đi vào vận hành từ đầu năm 2027.

CCP là mô hình trung gian nơi một tổ chức bù trừ đứng giữa bên mua và bên bán, trở thành bên mua với mọi bên bán và ngược lại với mọi bên mua. Mô hình này giúp chuẩn hóa quy trình bù trừ, quản lý nghĩa vụ thanh toán và hạn chế rủi ro đối tác khi một thành viên không thực hiện nghĩa vụ. Theo lời Chủ tịch VSDC, CCP đã được triển khai hiệu quả trên thị trường chứng khoán phái sinh, còn thị trường cơ sở hiện đang áp dụng cơ chế thanh toán khác. Do đó, việc xây dựng CCP cho thị trường cơ sở đòi hỏi thiết kế mô hình và cơ chế vận hành đồng bộ, cùng hệ thống quản trị rủi ro phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Trong giai đoạn đầu áp dụng, ưu tiên hàng đầu là bảo đảm quản trị rủi ro. Việc hình thành CCP được kỳ vọng tạo nền tảng cho Việt Nam tiếp tục hiện đại hóa hoạt động bù trừ và thanh toán, đồng thời tiến gần hơn với các chuẩn mực quốc tế. Đây cũng là một bước chuẩn bị quan trọng khi Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell, có hiệu lực từ tháng 9/2026, và hướng tới các tiêu chuẩn của MSCI.

Tháo gỡ rào cản cho nhà đầu tư và tăng cường kết nối

Bên cạnh CCP, VSDC còn triển khai nhiều giải pháp nhằm tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, đặc biệt là các tổ chức quốc tế tham gia thị trường. Một thay đổi nổi bật là cơ chế giao dịch Non Pre-funding cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, giúp tháo gỡ một điểm nghẽn quan trọng trong quá trình nâng hạng thị trường.

VSDC cũng đẩy mạnh cơ chế xử lý giao dịch Straight-Through Processing (STP), tăng khả năng kết nối giữa ngân hàng lưu ký, công ty chứng khoán và các chủ thể tham gia. Theo ông Nguyễn Sơn, các nhà đầu tư quốc tế lớn như Vanguard và BlackRock đang quan tâm đến khả năng liên kết giữa ngân hàng lưu ký nước ngoài với các công ty chứng khoán trong nước, từ đó tạo điều kiện tiếp cận thị trường Việt Nam dễ dàng và an toàn hơn.

Việc ứng dụng STP giúp các khâu từ đặt lệnh đến bù trừ và thanh toán được tự động hóa, giảm thiểu thao tác thủ công và sai sót. VSDC cho biết sẽ tiếp tục xem xét cơ chế tự động hóa cấp mã số giao dịch và mở tài khoản cho nhà đầu tư, nhằm đơn giản hóa thủ tục và rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, đồng thời vẫn đảm bảo yêu cầu quản lý và kiểm soát rủi ro.

Việc triển khai CCP không chỉ là một dự án công nghệ mà còn gắn liền với cơ chế bù trừ, quản trị tài sản bảo đảm, xử lý nghĩa vụ và phân bổ trách nhiệm giữa các thành viên thị trường. Khi CCP được vận hành, nó sẽ đóng vai trò quan trọng trong hạ tầng hậu giao dịch và cùng với các yếu tố như hệ thống KRX, Non Pre-funding, STP và tự động hóa thủ tục cho nhà đầu tư, giúp thị trường tiếp tục nâng cao chuẩn mực và tăng khả năng tiếp cận của dòng vốn tổ chức trong và ngoài nước.

• CCP được kỳ vọng nâng cao an toàn và hiệu quả bù trừ cho thị trường cơ sở.
• Liên kết công nghệ giữa CCP và nền tảng lõi KRX được đẩy mạnh để vận hành từ 2027.
• Việc nâng hạng FTSE Russell và mục tiêu MSCI được xem là động lực dài hạn cho thị trường Việt Nam.
• Nhà đầu tư nước ngoài được tiếp cận dễ dàng hơn nhờ các cơ chế mới như Non Pre-funding và STP.
• Quản trị rủi ro được ưu tiên hàng đầu trong giai đoạn đầu vận hành CCP.

Kết luận và tác động đến thị trường

Việc triển khai CCP được kỳ vọng không chỉ tăng cường an toàn và hiệu quả thị trường bù trừ, thanh toán mà còn là nền tảng để Việt Nam tiếp tục hiện đại hóa thị trường vốn và cải thiện vị thế cạnh tranh trên trường khu vực và toàn cầu. Các biện pháp đi kèm và khuôn khổ pháp lý phù hợp sẽ là yếu tố quyết định đối với sự thành công và sự tham gia của các định chế tài chính quốc tế trong thời gian tới.