Phố Wall hạ mình trước Elon Musk

Định giá và phí trong thương vụ SpaceX IPO

Trong thương vụ phát hành cổ phiếu huy động 75 tỷ USD của SpaceX, ngân hàng đầu tư hàng đầu phải chấp nhận mức phí thấp bất thường và buông bỏ quyền xác định giá chào bán. Sự thay đổi này được xem là dấu hiệu cho thấy thị trường vốn đang quay về vai trò huy động vốn cho các dự án công nghệ và hạ tầng quy mô lớn.

Đám đông tại Quảng trường Thời đại (Times Square) xem SpaceX công bố IPO (ảnh minh họa).

Theo các nguồn tin, SpaceX ấn định mức phí bảo lãnh dưới 0,75%, mức thấp so với chuẩn 7% cho các thương vụ nhỏ và so với các vụ trước như Facebook hay Uber.

Đây là dấu hiệu cho thấy sự nhượng bộ phí và điều kiện thương mại phản ánh sức ép từ môi trường cạnh tranh và sự yếu thế của các ngân hàng bảo lãnh trong một thương vụ quy mô lớn.

Việc nhượng bộ phí và điều kiện thương mại cho thấy vai trò của ngân hàng đầu tư trong vụ IPO này đã có sự thay đổi đáng kể so với thông lệ trước đó.

Trong SpaceX, tập đoàn của tỷ phú Elon Musk công bố mức giá cố định 135 USD cho mỗi cổ phiếu trước khi chào bán, khiến các ngân hàng không còn vai trò xác định giá mà chỉ xử lý thủ tục cho một khối tài sản đã được định giá trước.

Việc phân vai nội bộ cho thấy sự thay đổi quan trọng khi Goldman Sachs giành vai trò dẫn dắt, trong khi Morgan Stanley cũng có vai trò chủ chốt ở nhiều giai đoạn trước đây. Quan hệ cá nhân lâu năm được cho là không đủ để quyết định một thương vụ ở quy mô này.

Mức độ cạnh tranh được thể hiện rõ ở các chi tiết liên quan đến hồ sơ chào bán. Bản cáo bạch cho thấy mục tiêu thị trường lên tới 28,5 nghìn tỷ USD, trong khi phần liên quan đến phóng vũ trụ chỉ khoảng 2 nghìn tỷ USD. Phần còn lại được dự kiến tập trung vào AI và mạng xã hội, dù AI đang thua lỗ lớn.

Để có thể nhận được phần phí lớn, các định chế tài chính buộc phải hợp lý hóa các con số trong hồ sơ, dù nhiều người nghi ngại về tính hợp lý của các dự báo thị trường.

Logo SpaceX và Morgan Stanley tại một sự kiện liên quan năm 2026.

Khoảng đệm thanh khoản và các quy tắc khóa cổ phiếu từ các nền tảng giao dịch được thiết lập nhằm hạn chế mua ròng từ nhà đầu tư cá nhân. Fidelity và SoFi được đề cập với các biện pháp hạn chế quyền tham gia hoặc giao dịch trong một thời gian nhất định.

Những biện pháp này được coi là nhằm đảm bảo cho nhu cầu của các tổ chức và tạo điều kiện cho thanh khoản sau khi IPO lên sàn.

SpaceX được dàn xếp để các quỹ đầu tư thụ động phải mua cổ phiếu, mở đường cho thanh khoản và định giá sau khi cổ phiếu niêm yết. Cơ chế này được cho là tạo áp lực mua từ các quỹ lớn và giảm rủi ro cho đợt chào bán lần đầu.

Các cơ chế khóa thanh khoản trên toàn cầu cũng được nhắc tới khi FCA và các cơ quan khác mở cửa cho nhà đầu tư cá nhân tham gia các đợt chào bán cổ phiếu mới, qua đó cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ trong cách huy động vốn và quản trị rủi ro cho cổ phiếu mới ở nhiều thị trường.

Các phân tích cho thấy sự cạn kiệt vốn tư nhân và nhu cầu vốn cho các dự án AI và hạ tầng đang thúc đẩy một chu kỳ huy động vốn mới và mở đường cho các thỏa thuận quy mô lớn, trong khi thị trường chứng khoán dần trở lại vai trò huy động vốn cho các dự án này.

Hồi kết của kỷ nguyên thu hẹp nguồn cung cổ phiếu

Tính từ đầu thập niên 2000, thị trường chứng khoán Mỹ đã thu hẹp nguồn cung cổ phiếu thông qua ba kênh: IPO hiếm, mua lại cổ phiếu quỹ và thâu tóm. SpaceX được cho là đánh dấu sự dịch chuyển khi nguồn cung cổ phiếu được mở rộng nhằm đáp ứng cho nhu cầu huy động vốn cho AI và hạ tầng quy mô lớn.

OpenAI và Anthropic đang nộp hồ sơ IPO, trong khi Alphabet và Meta đang mở rộng hệ sinh thái cổ phiếu để hỗ trợ chi phí đầu tư lớn cho AI và dữ liệu. Goldman Sachs dự báo tổng lượng cổ phiếu phát hành mới có thể chạm 675 tỷ USD trong năm 2026, cho thấy luồng vốn có thể được đẩy mạnh hơn ở các ngành công nghệ sáng tạo.

Cảnh tượng trên sảnh ngân hàng và các sân khấu công khai chỉ là bề mặt cho một chuyển dịch lớn: quyền lực định giá đang dời từ cổ đông bảo lãnh sang các tập đoàn công nghệ có nhu cầu vốn lớn nhất cho các dự án hạ tầng và AI.

Tính đến thời điểm hiện tại, các kịch bản cho SpaceX và các dự án tương tự cho thấy mô hình ít tài sản (asset-light) đang dần bị thay thế bởi mô hình dựa trên đầu tư hạ tầng dữ liệu và trung tâm công nghệ khối lượng lớn, đòi hỏi vốn lớn từ cả thị trường vốn công và tư nhân.

OpenAI và Anthropic đều đang nộp hồ sơ IPO, trong khi Alphabet và Meta tiếp tục mở rộng quy mô phát hành cổ phiếu mới để tài trợ cho các dự án AI. Goldman Sachs dự báo tổng lượng cổ phiếu phát hành mới và chào bán bổ sung năm 2026 có thể đạt mức 675 tỷ USD, đảo ngược nhìn nhận hai thập kỷ trước về cung cầu cổ phiếu.

Những tín hiệu này cho thấy một kỷ nguyên mới trong vai trò của cổ phiếu và vốn dành cho các dự án hạ tầng công nghệ và trí tuệ nhân tạo, khi quyền lực định giá được chuyển dịch về phía các tập đoàn có nhu cầu vốn lớn nhất.