Thông tư 87: Bước tiến trong minh bạch hóa thuế đối với chứng khoán phái sinh

Tổng quan về Thông tư 87/2026/TT-BTC

Ngày 30/06/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 87/2026/TT-BTC quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân và Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Văn bản này có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 và thay thế Thông tư 111/2013/TT-BTC đã áp dụng hơn một thập kỷ. Điểm nổi bật là lần đầu tiên có hướng dẫn cụ thể về nghĩa vụ thuế đối với hoạt động chuyển nhượng chứng khoán phái sinh.

Khung pháp lý mới và ba nhóm nội dung trọng tâm

Thông tư 87 được xây dựng trên cơ sở Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Nó tập trung vào ba nhóm nội dung chính: thuế TNCN đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh; ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc; và đơn giản hóa hồ sơ, hiện đại hóa quản lý thuế.

Lần đầu định lượng nghĩa vụ thuế với chứng khoán phái sinh

Công cụ pháp lý lần này đưa ra công thức tính thuế rõ ràng cho chứng khoán phái sinh, từ trước đến nay vẫn thiếu hướng dẫn cụ thể. Theo Điều 5, thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh được xác định bằng 0.1% trên cơ sở tính thuế. Giá chuyển nhượng được định nghĩa dựa trên giá thanh toán và các tham số như hệ số nhân, số lượng hợp đồng và tỷ lệ ký quỹ ban đầu, được tính theo công thức chia cho 2.

Ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc được nâng lên 3 triệu đồng

Theo Điều 3, người phụ thuộc được xác định là người không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng không vượt quá 3 triệu đồng. So với mức 1 triệu đồng/tháng trước đây, ngưỡng mới mở rộng phạm vi được coi là người phụ thuộc và có thể làm giảm số thuế TNCN phải nộp cho nhiều thành viên trong gia đình.

Đơn giản hóa hồ sơ và hiện đại hóa quản lý thuế

Thông tư chuẩn hóa danh mục giấy tờ cho từng nhóm đối tượng và đẩy mạnh sử dụng Cổng Dịch vụ công Quốc gia cũng như cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để xác định người phụ thuộc. Người nộp thuế chỉ cần cung cấp giấy tờ trong trường hợp cơ quan thuế không thể khai thác dữ liệu từ các hệ thống trên, từ đó giảm thủ tục và chi phí tuân thủ.

Tác động dự kiến đối với thị trường và người nộp thuế

Việc có công thức tính thuế minh bạch cho thị trường phái sinh được kỳ vọng tăng khả năng dự tính và tính thanh khoản cho các giao dịch. Mức 0.1% trên cơ sở tính thuế đã được cho là phù hợp, giúp hạn chế gánh nặng thuế so với quy mô vốn thực tế của nhà đầu tư.

Về quản lý thuế, việc xác định thời điểm và cơ sở tính thuế giúp các công ty chứng khoán khấu trừ và nộp thuế thay cho nhà đầu tư, đồng thời hướng tới số hóa dữ liệu và giảm bớt khối lượng hồ sơ giấy. Đối với người nộp thuế nói chung, ngưỡng 3 triệu đồng cho người phụ thuộc có thể làm giảm số thuế TNCN phải nộp do chi phí sinh hoạt tăng.

Một số vấn đề cần tiếp tục theo dõi

Cần theo dõi mức công khai tỷ lệ ký quỹ ban đầu, yếu tố quyết định của công thức tính giá chuyển nhượng. Đảm bảo việc công bố thông số này kịp thời và minh bạch sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của quy định.

Việc đồng bộ dữ liệu giữa các hệ thống nhà nước cũng đóng vai trò then chốt. Trong giai đoạn đầu, có thể phát sinh thách thức khi dữ liệu chưa đồng bộ và người nộp thuế cần chuẩn bị hồ sơ dự phòng.

Kết luận

Thông tư 87 đánh dấu một bước tiến quan trọng trong khung pháp lý về thuế thu nhập cá nhân đối với chứng khoán phái sinh, với nội dung định lượng rõ ràng nghĩa vụ thuế và cập nhật quy định giảm trừ gia cảnh, hồ sơ người phụ thuộc, đồng thời thúc đẩy tiến trình số hóa quản lý thuế. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào việc triển khai đồng bộ và công khai đầy đủ các tham số kỹ thuật, cũng như khả năng chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan.