Phát triển bảo hiểm hưu trí bổ sung giúp đa dạng hóa hệ thống an sinh xã hội

Phát triển bảo hiểm hưu trí bổ sung và khuôn khổ pháp lý mới

Sự chuyển đổi của nền kinh tế Việt Nam đi kèm với sự già hóa dân số đã thúc đẩy việc xây dựng một hệ thống an sinh xã hội đa tầng và bền vững. Bảo hiểm hưu trí bổ sung được xem là một trụ cột quan trọng nhờ tính tự nguyện và vận hành theo nguyên tắc thị trường để hỗ trợ tích lũy dài hạn cho người lao động.

Ngày 25/3/2026, Nghị định số 85/2026/NĐ-CP được ban hành, được xem là bước ngoặt tạo hành lang pháp lý vững chắc cho sự phát triển của các quỹ hưu trí cá nhân tại Việt Nam. Quá trình hình thành hệ thống bắt nguồn từ các định hướng tại Nghị quyết 21-NQ/TW của Bộ Chính trị (2012) và tiếp tục được định hình bởi Luật Bảo hiểm xã hội (2014) cùng Luật Đầu tư (2014). Nghị định 88/2016/NĐ-CP về chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện cũng đóng vai trò nền tảng cho mô hình quỹ dựa trên tài khoản cá nhân do các tổ chức tài chính quản lý.

Đến thời điểm cuối năm 2025, thị trường ghi nhận kết quả tích cực với 4 doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ quản lý quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện là Dragon Capital Việt Nam (DC), MB (MBC), Vietcombank (VCBF) và SSI (SSIAM). Các đơn vị này đang vận hành 7 quỹ với tổng tài sản ròng đạt gần 2.210 tỷ đồng, tăng 53% so với cuối 2024 và gấp 26 lần so với năm 2021. Đến cuối năm 2025, số người tham gia hệ thống đạt trên 28.538 người, tăng 17,1% so với năm trước; tổng tiền đóng góp năm 2025 đạt trên 720 tỷ đồng và số tiền chi trả cũng tăng lên 67,85 tỷ đồng.

Cơ cấu tài sản của các quỹ cho thấy mức độ an toàn cao khi gần 50% tổng tài sản được đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, phần còn lại phân bổ vào tiền gửi, chứng chỉ quỹ và các sản phẩm sinh lời khác. Sự hình thành hệ thống này được kỳ vọng góp phần đa dạng hóa chính sách an sinh và giúp người lao động tích lũy cho tuổi già theo chuẩn mực quốc tế.

Kiềng ba chân của an sinh và vai trò của thị trường vốn

Để hiện thực hóa Nghị quyết 28-NQ/TW về cải cách bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đề cập riêng đến bảo hiểm hưu trí bổ sung. Nghị định 85/2026/NĐ-CP được thiết kế như khuôn khổ pháp lý minh bạch và bền vững cho hệ thống này. Một điểm mới quan trọng là phương thức tham gia: người lao động tham gia thông qua sự thỏa thuận tự nguyện giữa người lao động và doanh nghiệp sử dụng lao động.

Doanh nghiệp quản lý quỹ có trách nhiệm mở tài khoản hưu trí cá nhân và thực hiện hạch toán kết quả đầu tư cho từng người tham gia. Đồng thời, nghị định siết chặt điều kiện với đơn vị quản lý quỹ để đảm bảo an toàn tài sản: các doanh nghiệp phải có năng lực tài chính mạnh (quản lý tối thiểu 1.000 tỷ đồng), có năng lực quản trị và đội ngũ nhân sự có chứng chỉ hành nghề quốc tế; mô hình giám sát đa tầng có sự tham gia của ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và tổ chức quản trị tài khoản cá nhân. Đây nhằm giảm thiểu rủi ro hệ thống và tăng tính minh bạch trong thu chi và đầu tư.

Về hoạt động đầu tư, nghị định cho phép các quỹ đầu tư vào chứng khoán niêm yết nhưng áp dụng hạn mức chặt chẽ hơn so với quỹ mở thông thường. Đặc biệt, tỷ trọng đầu tư vào trái phiếu Chính phủ được yêu cầu duy trì ở mức tối thiểu 40% tổng giá trị tài sản ròng đối với các quỹ có quy mô trên 5 tỷ đồng. Điều này nhằm đảm bảo sự bền vững của quỹ và đóng góp nguồn vốn dài hạn cho thị trường vốn cũng như ngân sách Nhà nước.

Theo quy định mới, quyền lợi của người tham gia sẽ được xác định dựa trên số dư tài khoản thực tế và kết quả đầu tư tại thời điểm chi trả. Trường hợp rút trước hạn do yếu tố khách quan sẽ được xử lý như bảo hiểm xã hội một lần; tuy nhiên, rút đột xuất ngoài các trường hợp bất khả kháng có thể bị thu phí tối đa 5% để tăng thêm tài sản cho các người ở lại quỹ. Chính sách này được thiết kế để duy trì ổn định tài sản và quỹ trong dài hạn.

Với những định hướng tương lai, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu các chính sách ưu đãi thuế nhằm khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp và cá nhân. Công tác hậu kiểm sẽ được tăng cường với tần suất kiểm tra định kỳ 2 năm một lần, nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của hệ thống bảo hiểm hưu trí bổ sung trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng phức tạp. Theo các nguồn tin từ Vietnam+, hệ thống này sẽ tiếp tục được giám sát và mở rộng trong thời gian tới.