Xây dựng thị trường chứng khoán thành kênh hình thành vốn dài hạn

Thị trường chứng khoán Việt Nam sau nâng hạng: Bài toán giữ chân dòng vốn

Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã bước sang vị thế mới sau nhiều năm cải cách và nâng hạng. Tuy nhiên, thu hút dòng vốn quốc tế mới chỉ là bước khởi đầu; bài toán lớn hơn là giữ chân dòng vốn, nâng cao chất lượng doanh nghiệp và phát triển nguồn vốn dài hạn trong nước.

Ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cho biết, TTCK Việt Nam hiện có hơn 300 cổ phiếu niêm yết, hơn 800 cổ phiếu đăng ký giao dịch trên UPCoM, vốn hóa gần 80% GDP và gần 14 triệu tài khoản giao dịch. Việc FTSE Russell chính thức đưa cổ phiếu Việt Nam vào chỉ số thị trường mới nổi FTSE ngày 18/9 được xem là dấu mốc quan trọng, nhưng theo ông, đây mới chỉ là điểm khởi đầu cho quá trình hội nhập sâu rộng hơn.

Hạ tầng quyết định khả năng giữ vốn

Trọng tâm tiếp theo được cơ quan quản lý xác định là duy trì trạng thái thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE, hướng tới MSCI, hoàn thiện hạ tầng thanh toán và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp. Trước mắt, UBCKNN tập trung đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, cắt giảm 30% thủ tục hành chính, xử lý giới hạn sở hữu nước ngoài và thúc đẩy công bố thông tin bằng tiếng Anh, thông tin ESG.

Từ góc nhìn nhà đầu tư quốc tế, ông Lyndon Chao, Giám đốc Điều hành, Trưởng Khối Thị trường cổ phiếu và Bù trừ thanh toán của ASIFMA, nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu hiện nay là hoàn thiện cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Ông cho rằng cộng đồng đầu tư quốc tế không cần hệ thống CCP triển khai thật nhanh mà cần hệ thống vận hành đúng chuẩn, phát huy hiệu quả bù trừ đa phương và loại bỏ yêu cầu ký quỹ trên T+1 đối với nhà đầu tư toàn cầu và công ty chứng khoán trong nước.

“Việt Nam nên tập trung hoàn thiện CCP và hệ thống thanh toán bù trừ trước khi mở rộng sang những sản phẩm phức tạp hơn. Nếu triển khai vội vàng và không đúng chuẩn, những sai sót có thể kéo lùi quá trình phát triển thị trường nhiều năm”, ông Lyndon Chao nhấn mạnh.

Cần hình thành nền tảng vốn dài hạn trong nước

Nếu hạ tầng là điều kiện để nhà đầu tư quốc tế tiếp cận thị trường thuận lợi, thì nguồn vốn dài hạn trong nước và chất lượng doanh nghiệp lại quyết định khả năng phát triển bền vững. Ông Johan Nyvene, Thành viên Hội đồng Quản trị Dragon Capital Group, đặt vấn đề vì sao doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu chọn tín dụng ngân hàng thay vì huy động vốn qua cổ phiếu, trái phiếu, khi chi phí vốn ngân hàng thấp và thủ tục nhanh hơn.

Ông Johan chỉ ra rằng thị trường Việt Nam chưa có độ sâu cần thiết về nhà đầu tư tổ chức. Khoảng 85-90% giá trị giao dịch hằng ngày thuộc về nhà đầu tư cá nhân, trong khi hệ thống quỹ hưu trí tự nguyện chưa phát triển tương xứng. Ông đề xuất chuyển ưu đãi thuế cho khoản đóng góp vào quỹ hưu trí từ mức cố định một triệu đồng mỗi tháng sang ưu đãi theo tỷ lệ phần trăm thu nhập, kết hợp phát triển các sản phẩm như quỹ ETF để tạo thêm nguồn vốn ổn định cho thị trường.

Về phía doanh nghiệp, điểm nghẽn lớn nhất là quản trị công ty và tính minh bạch của báo cáo tài chính. Theo ông Johan, những giao dịch nội bộ phức tạp và thông tin thiếu minh bạch có thể khiến quá trình chuẩn hóa số liệu gặp khó khăn, làm đình trệ các thương vụ khi tiếp cận nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Mục tiêu phát triển đến năm 2030

Theo ông Vũ Chí Dũng, mục tiêu đặt ra là vốn hóa cổ phiếu đạt 120% GDP, dư nợ trái phiếu gần 60% GDP; đồng thời phát triển ngành quản lý quỹ, gia tăng nhà đầu tư tổ chức và giảm phụ thuộc vào nguồn tín dụng ngân hàng ngắn hạn. Cơ quan quản lý cũng hướng tới mục tiêu có 100 quỹ đầu tư chứng khoán, tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đạt 5% GDP và khoảng 2,5 triệu nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ.

Bên cạnh mở rộng quy mô, thị trường cần chuyển dịch cơ cấu nhà đầu tư theo hướng cân bằng hơn giữa cá nhân và tổ chức, qua đó nâng cao khả năng huy động và phân bổ vốn trung, dài hạn. Đây được xem là điều kiện then chốt để TTCK Việt Nam thực sự trở thành kênh hình thành vốn dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế.