Đề xuất sớm mở “sandbox” cho AI và sản phẩm tài chính mới trong lĩnh vực chứng khoán

Tổng quan về đề xuất sandbox và chứng khoán hóa tài sản trong thị trường chứng khoán

Trước sự phát triển nhanh của AI và các mô hình tài chính dựa trên công nghệ, nhiều công ty chứng khoán đã đề xuất sớm xây dựng sandbox nhằm thử nghiệm và triển khai các sản phẩm tài chính mới dựa trên công nghệ số. Đồng thời, các nhà phân tích đang nghiên cứu quá trình chứng khoán hóa tài sản để mở rộng nguồn vốn và kênh dẫn vốn cho nền kinh tế. Các đề xuất này được xem như một bước tiến nhằm số hóa thị trường và đa dạng hóa danh mục sản phẩm cho nhà đầu tư.

Câu lạc bộ Chuẩn mực và Tuân thủ được kiện toàn từ Câu lạc bộ Luật Chứng khoán, thành lập năm 2016, với mục tiêu mở rộng phạm vi hoạt động từ hỗ trợ hội viên tuân thủ pháp luật sang thúc đẩy các chuẩn mực về hành vi, ứng xử, đạo đức và hoạt động nghề nghiệp trên thị trường chứng khoán. Trong bối cảnh chính sách có nhiều thay đổi, câu lạc bộ tập trung tổng hợp ý kiến từ các thành viên thị trường và tham gia đóng góp vào các vấn đề cấp thiết liên quan đến quản trị dữ liệu, phát hành chứng khoán và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán trong 6 tháng đầu năm 2026.

Theo Câu lạc bộ Chuẩn mực và Tuân thủ, công tác xây dựng chuẩn mực nghề nghiệp đã được thực hiện song song với các hoạt động phối hợp của VASB để ban hành Bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp ngành chứng khoán. Những nỗ lực này nhằm củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tăng tính minh bạch cho thị trường trong bối cảnh số hóa ngày càng sâu rộng.

Đề xuất sandbox cho AI và giao dịch điện tử

Một trong nội dung được Câu lạc bộ Chuẩn mực và Tuân thủ tập trung góp ý là hành lang pháp lý cho AI và giao dịch điện tử trong lĩnh vực chứng khoán. Theo đại diện, việc ứng dụng AI đang mở rộng nhanh chóng và các sản phẩm tài chính cần được quy định rõ phạm vi, phạm vi sử dụng và trách nhiệm kiểm soát rủi ro để đảm bảo an toàn cho nhà đầu tư.

Do đó, câu lạc bộ đề xuất tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để các công ty chứng khoán có căn cứ triển khai AI trong quản trị, cung cấp dịch vụ và phát triển sản phẩm. Các quy định cần xác định rõ AI được sử dụng ở khâu nào, trách nhiệm của doanh nghiệp khi hệ thống đưa ra kết quả sai lệch, cũng như yêu cầu bảo vệ dữ liệu và quyền lợi của khách hàng. Về giao dịch điện tử, dự thảo Luật Chứng khoán sửa đổi được cho là đã ghi nhận rõ hơn các phương thức giao dịch số hóa giữa công ty chứng khoán và khách hàng, nhưng vẫn cần hướng dẫn cụ thể và thống nhất hơn.

• Xác định phạm vi, điều kiện và quy trình thử nghiệm sandbox; giới hạn về quy mô và thời gian.
• Quy định trách nhiệm khi hệ thống AI đưa ra kết quả sai lệch hoặc có rủi ro vận hành.
• Yêu cầu bảo vệ dữ liệu và quyền lợi khách hàng (data privacy và quản lý dữ liệu).
• Định danh khách hàng điện tử (eKYC), xác thực sinh trắc học, đặt lệnh và ký kết hợp đồng trực tuyến cần có hướng dẫn cụ thể và đồng bộ.

Chứng khoán hóa tài sản và khuôn khổ pháp lý

Song song với AI và giao dịch số, một số công ty chứng khoán thành viên đề xuất nghiên cứu cơ chế chứng khoán hóa tài sản nhằm mở rộng nguồn cung sản phẩm và tạo thêm kênh dẫn vốn cho nền kinh tế. Theo mô hình được nêu, các tài sản có dòng tiền như khoản phải thu, khoản đầu tư trái phiếu hoặc khoản cho vay có thể được chuyển giao cho một SPV (pháp nhân được thành lập cho mục đích đặc biệt). Pháp nhân này sẽ tập hợp các tài sản và phát hành chứng khoán hoặc trái phiếu ra thị trường.

Đối với doanh nghiệp có nhu cầu vốn, chứng khoán hóa tài sản có thể giúp huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng. Đối với nhà đầu tư, mô hình này mở rộng danh mục sản phẩm và tiếp cận những tài sản có dòng tiền ổn định. Tuy nhiên, đây vẫn là sản phẩm mới tại Việt Nam và đòi hỏi nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi triển khai. Các vấn đề cần làm rõ bao gồm điều kiện thành lập và hoạt động của SPV, tiêu chuẩn đối với tài sản cơ sở, phương pháp định giá, chế độ công bố thông tin, xếp hạng tín nhiệm và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư.

Câu lạc bộ dự kiến tiếp tục thực hiện các nghiên cứu chuyên đề và đề xuất cơ quan có thẩm quyền xây dựng khuôn khổ pháp lý cho hoạt động chứng khoán hóa tài sản. Đồng thời, câu lạc bộ khẳng định tầm quan trọng của việc đa dạng hóa các kênh dẫn vốn để giảm áp lực lên hệ thống tín dụng và tăng tính bền vững của thị trường chứng khoán.

Vai trò của hiệp hội và lộ trình triển khai

Với vai trò là một cơ quan tự quản, Câu lạc bộ Chuẩn mực và Tuân thủ cho rằng việc bảo đảm thị trường hoạt động minh bạch không chỉ dựa vào pháp luật mà còn dựa vào sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà quản lý và hiệp hội nghề nghiệp. Hiệp hội được xem là cầu nối để đánh giá mức độ tuân thủ và thúc đẩy văn hóa tuân thủ trên thị trường.

Trong 6 tháng cuối năm 2026, câu lạc bộ sẽ tiếp tục khảo sát chuyên sâu đối với các sản phẩm tài chính, tổ chức hội thảo, cập nhật chính sách cho hội viên và tổng hợp ý kiến đóng góp cho các dự thảo văn bản pháp luật. Đồng thời, câu lạc bộ sẽ phối hợp với VASB để phổ biến các chuẩn mực tuân thủ và hỗ trợ hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường chứng khoán.

Kết luận

Những đề xuất về sandbox cho AI và các sản phẩm tài chính mới, cùng với cơ chế chứng khoán hóa tài sản, cho thấy xu hướng Việt Nam đang tích cực số hóa và đa dạng hóa nguồn vốn cho nền kinh tế. Việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng và phù hợp sẽ là yếu tố then chốt để các sáng kiến này đi vào thực tế một cách an toàn và có hiệu quả.