Mở nguồn lực trái phiếu cho doanh nghiệp đầu tư dự án PPP

Gỡ nút thắt nguồn vốn cho PPP ở Việt Nam

Bên cạnh nguồn lực đầu tư công, khu vực doanh nghiệp tư nhân được dự báo sẽ cần huy động một nguồn vốn lớn để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng thông qua mô hình đối tác công tư (PPP). Việc mở rộng huy động vốn từ khu vực tư nhân được nhìn nhận là một động lực quan trọng cho phát triển hạ tầng và kinh tế xã hội.

Đảng và Nhà nước xác định đầu tư hạ tầng là một khâu đột phá chiến lược, gắn với bảo đảm quốc phòng an ninh, an sinh xã hội và ứng phó biến đổi khí hậu. Theo các tổ chức tài chính và các chuyên gia khoa học, nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng ở Việt Nam được ước tính ở mức 30-40 tỷ USD mỗi năm cho giai đoạn 2025-2040.

Trong thời gian tới, bên cạnh nguồn lực công, các doanh nghiệp dự án PPP sẽ phải huy động từ nhiều nguồn khác nhau để đáp ứng tài chính xây dựng và vận hành dự án, bao gồm vốn chủ sở hữu, vay ngân hàng, phát hành trái phiếu và các kênh vốn dài hạn khác. Việc đa dạng hóa nguồn vốn giúp doanh nghiệp có sự linh hoạt và ổn định tài chính xuyên suốt quá trình thực hiện dự án.

PPP tại Việt Nam đã trở thành xu hướng phổ biến trong các lĩnh vực như giao thông, năng lượng, môi trường và y tế. Với mô hình này, cả Nhà nước và khu vực tư nhân cùng tham gia đầu tư, xây dựng, vận hành và bảo trì các công trình công cộng thông qua các dự án PPP.

Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp tham gia nhằm huy động nguồn lực tài chính từ khu vực tư nhân, giảm gánh nặng cho ngân sách và cải thiện chất lượng công trình phục vụ cộng đồng. Nhu cầu vốn cho các dự án PPP hiện nay rất lớn, do thời gian thu hồi vốn kéo dài và yêu cầu vốn đầu tư ban đầu cao.

Để giảm áp lực lên hệ thống tín dụng ngân hàng và mở rộng nguồn huy động vốn, việc phát hành trái phiếu và phát triển các công cụ thị trường vốn dành cho hạ tầng đang được xem xét như một phần của câu chuyện dài hạn.

Trên bối cảnh pháp lý, khuôn khổ hiện hành về chào bán trái phiếu ra công chúng cho doanh nghiệp dự án PPP còn tồn tại những thiếu hụt. Doanh nghiệp dự án PPP thường thành lập mới cho một dự án cụ thể và vòng đời gắn với dự án, chưa có lịch sử tài chính để đáp ứng đầy đủ điều kiện chào bán trái phiếu như doanh nghiệp truyền thống.

Ngân hàng đóng vai trò quan trọng nhưng phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng, khiến việc huy động vốn dài hạn qua thị trường trái phiếu trở nên cần thiết và cấp bách. Các ràng buộc về kiểm soát rủi ro và cân đối kỳ hạn giữa vốn ngắn hạn và cho vay dài hạn là thách thức lớn cho các dự án PPP.

Để giải quyết, nhiều nước đã áp dụng các giải pháp như ưu đãi thuế cho nhà đầu tư hạ tầng, bảo lãnh Chính phủ đối với trái phiếu hạ tầng và phát triển các hình thức quỹ InvIT hoặc quỹ đầu tư hạ tầng. Ví dụ, Trung Quốc và Ấn Độ đã triển khai các cơ chế riêng để huy động vốn cho các dự án cơ sở hạ tầng trọng yếu thông qua trái phiếu và các công cụ đầu tư liên quan.

Ở Việt Nam, Chính phủ đã ban hành Nghị định 122/2026/NĐ-CP nhằm xử lý các dự án khó khăn và thúc đẩy huy động vốn dài hạn cho hạ tầng. Nghị định này được kỳ vọng mở lối cho cơ chế phát hành trái phiếu cho doanh nghiệp dự án PPP phù hợp với đặc thù dự án và quản trị rủi ro liên quan.

Nhìn chung, việc gỡ nút thắt pháp lý và mở rộng kênh huy động vốn thị trường cho PPP được cho là cần thiết để mở rộng nguồn lực xã hội cho đầu tư hạ tầng, từ đó đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội trong thời kỳ tới.