Đề xuất cơ chế riêng cho trái phiếu PPP: Khơi thông kênh vốn cho hạ tầng tỷ USD

Khơi thông nguồn vốn hạ tầng bằng trái phiếu PPP

Theo dự thảo nghị định đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến, doanh nghiệp PPP sẽ được phát hành trái phiếu ra công chúng theo cơ chế riêng nhằm bổ sung nguồn vốn cho dự án hạ tầng trọng yếu. Theo tính toán của cơ quan quản lý, giai đoạn 2025-2040, Việt Nam cần khoảng 30-40 tỷ USD mỗi năm để đầu tư vào hệ thống cao tốc, metro, năng lượng và hạ tầng số. Nguồn ngân sách công và vốn vay từ ngân hàng được cho là chưa đủ để đáp ứng quy mô này.

Thực tế, các dự án PPP đang đối mặt với rào chắn tài trợ do đặc thù vòng đời kéo dài và doanh thu giai đoạn đầu thấp. Dự thảo đề xuất xây dựng một "luồng xanh" cho trái phiếu PPP nhằm khơi thông nguồn lực xã hội và tăng tính bền vững tài trợ cho dự án dài hạn.

Điểm cốt lõi của dự thảo là chuyển đổi sang mô hình “Tài trợ dự án”, trong đó nhà đầu tư sẽ được đánh giá dựa trên dòng tiền tương lai từ chính dự án thay vì chỉ dựa vào báo cáo tài chính quá khứ. Cơ chế này nhằm mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho các dự án hạ tầng lớn như metro Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh hay mạng lưới cao tốc Bắc - Nam.

Để bảo đảm an toàn cho nhà đầu tư, Bộ Tài chính đề xuất một khung quản trị rủi ro nghiêm ngặt. Trái phiếu PPP được yêu cầu có tài sản bảo đảm, không chuyển đổi và không kèm chứng quyền. Đối với các dự án chưa đi vào khai thác, phải có bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc và lãi từ ngân hàng hoặc tổ chức tài chính, và toàn bộ lô trái phiếu hoặc tổ chức bảo lãnh phải được xếp hạng tín nhiệm độc lập. Tất cả sự cố liên quan đến dòng tiền hay tài sản bảo đảm phải được công bố trong vòng 24 giờ.

Việc xây dựng khung pháp lý cho trái phiếu hạ tầng được xem là một bước đi chiến lược để hút vốn dài hạn từ các quỹ bảo hiểm, quỹ hưu trí và các nhà đầu tư tổ chức khác. Theo so sánh quốc tế, Trung Quốc đã huy động vốn cho tuyến đường sắt cao tốc và Ấn Độ đã có InvIT thu hút hàng tỷ USD cho hạ tầng; tại Mỹ, các dự án như Indiana Toll Road từng huy động hàng tỷ USD dựa trên nguồn thu phí. Cùng với mục tiêu phát triển, cơ chế mới được kỳ vọng sẽ giảm sự phụ thuộc vào vốn ngân hàng có lãi suất và kỳ hạn ngấp nghé biến động.

Nếu được thông qua, cơ chế riêng cho trái phiếu PPP được kỳ vọng là chìa khóa để hiện thực hóa các siêu dự án như metro tại Hà Nội và TP.HCM hoặc mạng lưới cao tốc; các nhà đầu tư tổ chức sẽ có thêm lựa chọn đầu tư an toàn, dài hạn với tài sản bảo đảm là hạ tầng thiết yếu của quốc gia.