Các doanh nghiệp AI, chip, data center 'vắng bóng' trên sàn chứng khoán Việt

Định hình lộ trình IPO cho doanh nghiệp công nghệ cao Việt Nam

Trong khuôn khổ phiên thảo luận "Tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán", các nhà đầu tư đã thảo luận về sự vắng bóng đáng chú ý của các doanh nghiệp AI, chip và trung tâm dữ liệu trên sàn chứng khoán Việt Nam. Bức tranh hiện tại cho thấy nhiều công ty đổi mới sáng tạo vẫn chưa tiếp cận được vốn công khai ở quy mô lớn. Các doanh nghiệp Việt còn chủ yếu ở vai trò người dùng cuối hoặc tham gia ở chuỗi giá trị ở mức rất thấp.

Hai rào cản chính được nêu ra bởi giới chuyên gia. Đầu tiên là cơ chế ưu tiên lợi nhuận thay vì tiềm năng tăng trưởng. Theo quy định hiện hành, một công ty niêm yết phải có lợi nhuận trước thuế trong hai năm liên tiếp và không có lỗ lũy kế, đồng thời ROE tối thiểu phải đạt 5%. Đây được xem là yêu cầu tương đối khắt khe đối với các doanh nghiệp công nghệ vốn thường ưu tiên tăng trưởng trước khi có lãi.

Thứ hai, rào cản về giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL) ảnh hưởng tới cả công ty niêm yết và chưa niêm yết. Việc hạn chế FOL được nhìn nhận là không phù hợp với mục tiêu huy động vốn và đôi khi mâu thuẫn với các nguyên tắc của các hiệp định thương mại mà Việt Nam đã ký kết.

Hai rào cản này có thể được tóm tắt thành hai điểm chính:

• Đầu tư và huy động vốn cho các doanh nghiệp công nghệ cao bị tác động bởi quy định lợi nhuận trước thuế liên tục và ROE tối thiểu 5%.
• Giới hạn sở hữu nước ngoài FOL ảnh hưởng đến cả các công ty đã niêm yết và chưa niêm yết, khiến họ gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn nước ngoài.

Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS, cho biết nhiều doanh nghiệp đã nộp hồ sơ IPO nhưng vẫn chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí trên. Thị trường được kỳ vọng sẽ có thêm hành lang pháp lý và các cơ chế linh hoạt để các doanh nghiệp chất lượng cao lên sàn nhiều hơn, từ đó đa dạng hóa sản phẩm và thu hút dòng vốn đầu tư.

Người ta cũng cân nhắc ý tưởng về một sàn giao dịch riêng cho những doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, tuy nhiên với quy mô thị trường Việt Nam, vấn đề thanh khoản vẫn là thách thức lớn. Quan điểm được đưa ra là nới lỏng điều kiện niêm yết trên sàn chính có thể là giải pháp khả thi hơn so với việc tách riêng một sàn chuyên biệt.

Khía cạnh FOL hiện nay đang tác động trực tiếp tới định hướng huy động vốn và có thể ảnh hưởng tới sự cân đối vốn của các doanh nghiệp niêm yết. Đây được cho là một trong những rào cản đáng chú ý khiến nhiều nhà phát hành tiềm năng chưa thể hiện diện mạnh mẽ trên thị trường chứng khoán.

Ông An Mai cho biết tầm quan trọng của hành lang pháp lý phù hợp để thúc đẩy thêm nhiều doanh nghiệp công nghệ có chất lượng lên sàn. Khi hàng hóa và sản phẩm công nghệ được đánh giá cao, thị trường có cơ hội thu hút nguồn vốn đầu tư lớn hơn và thúc đẩy sự phát triển của toàn ngành.