Hàng chục doanh nghiệp lớn đối mặt nguy cơ bị hủy tư cách đại chúng nếu không làm điều này trước 1/1/2027

Tôn chỉ và lộ trình cải cách công ty đại chúng Việt Nam

Hàng chục doanh nghiệp lớn đối mặt với nguy cơ mất tư cách đại chúng nếu không đáp ứng kịp các điều kiện về cơ cấu cổ đông hoặc vốn chủ sở hữu trước ngày 1/1/2027. Tuy nhiên, cơ quan quản lý cho phép gia hạn một năm để khắc phục, biến mốc này thành deadline cuối cùng trước khi hủy tư cách công ty đại chúng theo quy định. Văn bản mới củng cố khung pháp lý sau khi Luật Chứng khoán sửa đổi số 56/2024/QH15 được ban hành và áp dụng từ năm 2026. Đây là bước đi nhằm tăng cường minh bạch và huy động nguồn vốn từ thị trường chứng khoán.

Đại diện UBCKNN nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp nhà nước (DNNN) như một nguồn lực quan trọng của nền kinh tế. DNNN vẫn nắm giữ nguồn lực đáng kể về vốn, tài sản, công nghệ và nhân lực chất lượng cao dù quy mô đã được điều chỉnh sau cổ phần hóa và thoái vốn. Theo số liệu, các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước nắm khoảng 7% tổng tài sản và 10% vốn chủ sở hữu của toàn bộ doanh nghiệp trên thị trường. Khối DNNN còn chiếm khoảng 25,78% tổng vốn sản xuất kinh doanh, 23,4% giá trị tài sản cố định và đầu tư tài chính dài hạn, cùng 0,7 triệu lao động.

Định hướng từ Nghị quyết 79-NQ/TW và các điều chỉnh pháp lý cho thấy mục tiêu tăng cường cơ cấu lại DNNN và nâng cao hiệu quả hoạt động thông qua công nghệ và quản trị hiện đại. Để đạt được tăng trưởng hai chữ số giai đoạn 2026-2030, nhu cầu huy động vốn ước tính khoảng 38,5 triệu tỷ đồng (tương đương 40% GDP), trong đó khoảng 80% sẽ huy động từ nguồn ngoài ngân sách. Do đó, huy động vốn qua thị trường chứng khoán được xem là kênh quan trọng cho các doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa và đang niêm yết hoặc giao dịch trên thị trường chứng khoán.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, UBCKNN cho rằng cần siết chặt điều kiện về tư cách công ty đại chúng và mở các phương thức huy động vốn linh hoạt hơn. Theo đó, các doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời: vốn điều lệ từ 30 tỷ đồng trở lên, vốn chủ sở hữu tối thiểu 30 tỷ đồng (hiệu lực từ 01/01/2026) và cơ cấu cổ đông có ít nhất 10% cổ phiếu do tối thiểu 100 nhà đầu tư nắm giữ.

Về huy động và duy trì tư cách công chúng, Luật mới quy định rõ trường hợp vi phạm sẽ bị hủy tư cách ngay khi phát hiện, đặc biệt là vi phạm về công bố thông tin hoặc không đăng ký cổ phiếu, niêm yết hay đăng ký giao dịch trong vòng một năm kể từ ngày trở thành công ty đại chúng. Tuy nhiên, trường hợp không đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông hoặc vốn chủ sở hữu được cho phép thời gian khắc phục là một năm, và các doanh nghiệp có nguy cơ bị hủy tư cách sẽ có thời hạn đến ngày 1/1/2027 trước khi bị xử lý chính thức.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng free-float, UBCKNN đề xuất hai nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, cổ đông lớn, đặc biệt là cổ đông Nhà nước, cần chủ động thoái bớt vốn thông qua đấu giá công khai hoặc khớp lệnh trên sàn. Thứ hai, doanh nghiệp có thể phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn và làm giảm tỷ lệ sở hữu tập trung của cổ đông lớn hiện hữu.

Về hình thức huy động, doanh nghiệp có thể lựa chọn giữa chào bán ra công chúng, ESOP hoặc chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược. Trong giai đoạn tái cấu trúc, chào bán riêng lẻ được xem là lựa chọn tối ưu vì linh hoạt và không áp đặt các điều kiện lợi nhuận hay lỗ lũy kế như chào bán rộng rãi. Hội đồng quản trị lưu ý rằng tăng tỷ lệ free-float là bước đi chiến lược để cải thiện thanh khoản, hút vốn ngoại và nâng tầm quản trị doanh nghiệp.