Đưa doanh nghiệp nhà nước vào lộ trình đại chúng hoá

Đưa doanh nghiệp Nhà nước vào lộ trình đại chúng hoá

Theo UBCKNN, nhóm doanh nghiệp nhà nước và các doanh nghiệp có vốn nhà nước được niêm yết trên sàn chứng khoán sẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thu hút dòng vốn trong và ngoài nước thời gian tới. Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân hai con số cho giai đoạn 2026-2030, vì vậy yêu cầu về cơ cấu cổ đông và niêm yết được xem như một yếu tố chiến lược, chứ không chỉ là tuân thủ pháp luật. Các doanh nghiệp này được kỳ vọng mở rộng khả năng tiếp cận vốn thông qua thị trường chứng khoán. Nguồn lực từ cổ đông lớn và Nhà nước được xem là cần bổ sung bằng các kênh huy động đa dạng.

Ông Vũ Hồng Phương, Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước, cho biết mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ đòi hỏi chỉ tiêu sản xuất - kinh doanh cao hơn cho nhóm doanh nghiệp Nhà nước. Vì vậy, việc chỉ dựa vào nguồn lực sẵn có là không đủ để đạt được mục tiêu này. Việc huy động vốn từ nhiều kênh, trong đó có thị trường chứng khoán, được xem là yếu tố then chốt cho tiến trình này. Hội nghị ngày 14-5 nhấn mạnh vai trò của cổ phần hóa và niêm yết như động lực huy động vốn quan trọng.

Bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN, cho biết sự kiện FTSE Russell nâng hạng Việt Nam lên nhóm mới nổi thứ cấp mở ra cơ hội rất lớn để thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế ở quy mô lớn, đặc biệt từ các quỹ đầu tư dài hạn và quỹ đầu tư thụ động toàn cầu. Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp nhà nước được niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán được xem là nhóm có quy mô vốn hóa lớn và hoạt động ở các ngành then chốt, có khả năng tạo sức hút với dòng vốn. Tuy nhiên, vẫn tồn tại thực trạng nhiều doanh nghiệp Nhà nước và công ty con niêm yết nhưng chưa đáp ứng đủ điều kiện duy trì tư cách đại chúng.

Theo rà soát của các ngành quản lý, có 67/789 doanh nghiệp có nguồn gốc từ doanh nghiệp nhà nước chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông (có tối thiểu 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ), 53 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về vốn (vốn điều lệ góp từ 30 tỉ đồng trở lên), và một số doanh nghiệp chưa đưa cổ phiếu lên niêm yết hoặc đăng ký giao dịch. Vướng mắc lớn nhất là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) quá thấp do Nhà nước nắm giữ khoảng 90-99% vốn điều lệ.

Để tháo gỡ khó khăn, các ngành quản lý dự kiến thực hiện hai nhóm giải pháp. Thứ nhất, cổ đông lớn, đặc biệt là cổ đông Nhà nước, sẽ chuyển nhượng bớt phần vốn sở hữu thông qua đấu giá công khai hoặc giao dịch trên sàn chứng khoán. Thứ hai, doanh nghiệp có thể phát hành thêm cổ phiếu nhằm tăng vốn và pha loãng tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn hiện hữu. Trong đó, các hình thức huy động vốn bao gồm chào bán cổ phiếu ra công chúng, chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược hoặc phát hành cổ phiếu ESOP cho người lao động.

Trong bối cảnh đó, phát hành riêng lẻ được đánh giá là linh hoạt hơn vì không yêu cầu doanh nghiệp phải có lãi hay lỗ lũy kế như hình thức chào bán ra công chúng. Đây là một trong những công cụ được đề xuất để nâng tỷ lệ free float và cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp Nhà nước đã niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán.