Lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng cao có ý nghĩa gì với Việt Nam?

Lợi suất trái phiếu toàn cầu chạm đỉnh nhiều thập kỷ

Trong tháng 9/2026, thị trường trái phiếu toàn cầu ghi nhận những mức lợi suất kỷ lục. Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm tiến sát 4,9%, trong khi kỳ hạn 30 năm vượt 5%. Ở Anh, lợi suất trái phiếu 10 năm lên khoảng 5,30% - mức cao nhất kể từ năm 2007, và đợt phát hành trái phiếu 30 năm phải trả lãi suất gần 5,8%, cao nhất từ năm 1998.

Nhật Bản, quốc gia từng gắn với lãi suất gần bằng 0, cũng chứng kiến lợi suất trái phiếu 10 năm lần đầu chạm 3% trong ba thập niên. Những diễn biến này phản ánh một thông điệp lớn: thời đại vốn rẻ có thể đã kết thúc, ảnh hưởng đến chi phí vay mua nhà, lãi suất kinh doanh và gánh nặng nợ công trên toàn cầu.

Nguyên nhân: lạm phát, nợ công và làn sóng đầu tư AI

Nguyên nhân trực tiếp của đợt tăng lợi suất là lạm phát, khi căng thẳng Trung Đông đẩy giá dầu Brent vượt 100 USD/thùng, làm sống lại lo ngại về chi phí năng lượng lan tỏa. Tại Mỹ, thị trường lao động vẫn mạnh khiến nhà đầu tư kỳ vọng Fed giữ lãi suất cao lâu hơn, thậm chí có thể tăng thêm. Khảo sát của Reuters cho thấy số nhà kinh tế dự báo Fed nâng lãi suất đang gia tăng.

Bên cạnh đó, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) với hàng trăm tỷ USD đổ vào trung tâm dữ liệu, chip và hạ tầng năng lượng đã làm tăng nhu cầu vốn dài hạn. Khi doanh nghiệp sẵn sàng trả chi phí vốn cao hơn cho các dự án sinh lời, lãi suất cân bằng có xu hướng tăng. Nợ công cũng là yếu tố quan trọng: nợ liên bang Mỹ vượt 40 nghìn tỷ USD, buộc chính phủ phát hành trái phiếu mới với lãi suất cao hơn, tạo vòng xoáy nợ nần.

Tác động và bài học cho Việt Nam

Với Việt Nam, mục tiêu tăng trưởng GDP ít nhất 10% trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi tổng đầu tư xã hội khoảng 40% GDP. Khi lợi suất toàn cầu tăng, chi phí vốn quốc tế cao hơn, gây áp lực lên tỷ giá và dòng vốn ngoại. Doanh nghiệp Việt Nam huy động vốn USD sẽ phải chấp nhận mức sinh lời cao hơn để cạnh tranh với trái phiếu Mỹ.

Tuy nhiên, Việt Nam có dư địa tài khóa khi trần nợ công dưới 60% GDP. Bài học quan trọng là cần tập trung vào chất lượng tăng trưởng, hiệu quả sử dụng vốn thay vì số lượng vốn. Câu hỏi cốt lõi không phải 'cần bao nhiêu vốn' mà là 'mỗi đồng vốn tạo ra bao nhiêu giá trị'. Nếu trả lời tốt, lợi suất trái phiếu toàn cầu ở mức 5% không cản trở tăng trưởng nhanh, nhưng đòi hỏi kỷ luật và minh bạch trong đầu tư công và tín dụng.