Vì sao sàn chứng khoán Việt Nam thiếu vắng các doanh nghiệp AI, chip, data center?

Thiếu vắng doanh nghiệp AI, chip và data center trên sàn chứng khoán Việt Nam

Trong khuôn khổ một diễn đàn về tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán, các nhà lãnh đạo ngành và chuyên gia đã nêu lên thực trạng thiếu vắng đại diện cho các xu hướng công nghệ cao trên sàn Việt Nam. Bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức tại VNDirect, cho rằng Việt Nam chưa có các doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn liên quan đến AI, chip, trung tâm dữ liệu và hạ tầng công nghệ, khiến nhiều nhà đầu tư cảm thấy Việt Nam bỏ lỡ cơ hội toàn cầu.

Theo bà Quỳnh, các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay chủ yếu đóng vai trò người dùng cuối hoặc tham gia ở phần rất nhỏ của chuỗi giá trị, chưa thể triển khai chiến lược thương mại hóa sản phẩm quy mô toàn cầu. Để tận dụng cơ hội từ các xu hướng công nghệ, Việt Nam cần cải thiện môi trường niêm yết và hỗ trợ doanh nghiệp gia tăng giá trị thặng dư.

Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích tại CTCP Chứng khoán VPS, cho rằng các thị trường phát triển có mức độ mở và hệ thống quy định hỗ trợ doanh nghiệp cao hơn nhiều so với Việt Nam. Mô hình VN có chất lượng hàng hóa niêm yết thấp hơn, khiến Việt Nam cần thúc đẩy mạnh hơn các hoạt động IPO và phát triển các doanh nghiệp tiềm năng thành các “kỳ lân”. Động lực tăng trưởng kinh tế và cải cách thể chế được xem là cần thiết để đạt được mục tiêu này.

Theo Chris Milliken, Luật sư thành viên tại Baker McKenzie tại TP.HCM, có hai rào cản chính đang kìm hãm các doanh nghiệp công nghệ Việt lên sàn. Thứ nhất là quy định lợi nhuận trước thuế và ROE khắt khe cho IPO; Thứ hai là giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL) khiến nhiều doanh nghiệp thận trọng trong huy động vốn. Bên cạnh đó, việc chưa cho phép cổ phiếu hai tầng (dual-class shares) cũng được xem là yếu tố hạn chế thu hút nhà sáng lập và nhà đầu tư công nghệ.

Milliken cho rằng cần xem xét lại “luật chơi” cho ngành công nghệ: cho phép quy trình chào bán và niêm yết diễn ra đồng thời, tăng trách nhiệm của các định chế tài chính trong quá trình niêm yết, và cân nhắc các cấu trúc cổ phiếu linh hoạt để nhà sáng lập có quyền kiểm soát công ty. Ông cũng lưu ý rằng việc “xuất ngoại” để niêm yết ở nước ngoài mang lại thách thức về pháp lý và ESOP cho nhân viên Việt Nam, do đó Việt Nam cần có các giải pháp nội địa phù hợp nhằm giữ chân các startup tiềm năng.

Để Việt Nam tận dụng các cơ hội huy động vốn từ dòng vốn nước ngoài và nâng cao chất lượng hàng hóa niêm yết, các chuyên gia gợi ý các bước cụ thể, bao gồm:

• Rà soát và cải cách FOL nhằm cân bằng giữa thu hút vốn ngoại và bảo vệ lợi ích quốc gia;
• Đổi mới chuẩn niêm yết cho ngành công nghệ để cho phép các mô hình cổ phiếu linh hoạt hơn, hoặc cho phép chào bán và niêm yết đồng thời;
• Xem xét các cơ chế niêm yết và thanh toán sớm cổ phiếu để rút ngắn thời gian nhận cổ phần sau thanh toán cho nhà đầu tư;
• Tiếp cận nguồn vốn từ nước ngoài đồng thời củng cố khung quản trị và công bố thông tin minh bạch nhằm tăng niềm tin thị trường.

Tóm lại, việc cải cách quy định và cải thiện chất lượng hàng hóa niêm yết được xem là yếu tố then chốt để Việt Nam có thể thu hút các doanh nghiệp công nghệ cao và thúc đẩy tăng trưởng thị trường chứng khoán ở trung và dài hạn.