Tìm kiếm "Alpha" trên thị trường chứng khoán: Đâu là cơ hội trong nửa cuối năm 2026?

Nhận diện Alpha trong nửa cuối năm 2026

Giữa bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam phân hóa mạnh, cơ hội vượt trội không đến từ chỉ số mà từ việc nhận diện đúng doanh nghiệp và dòng tiền. Alpha được hiểu là hiệu suất vượt trội so với thị trường chung.

Alpha không nằm ở dự báo chỉ số. Theo diễn đàn Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit, 74% người tham gia cho biết vẫn sẽ đầu tư vào cổ phiếu trong 6-12 tháng tới. Tuy nhiên, chỉ 35% tin vào xu hướng tăng của thị trường, trong khi 50% cho rằng thị trường sẽ đi ngang. Điều này phản ánh tâm lý vừa kỳ vọng vừa thận trọng của nhà đầu tư.

Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích của Công ty cổ phần Chứng khoán VPS, cho rằng điều có thể khẳng định tương đối chắc chắn là thị trường chứng khoán vẫn đi lên trong dài hạn. VN-Index đã hai lần chạm vùng 1.900-1.920 điểm trong năm 2026, cho thấy khả năng vượt đỉnh tiếp theo chỉ còn là vấn đề thời gian. Tuy nhiên, thị trường vẫn cần thêm thời gian để hấp thụ các yếu tố như địa chính trị, lãi suất, diễn biến kinh tế trong nước cũng như tâm lý nhà đầu tư.

Trong bối cảnh đó, Lê Đức Khánh cho rằng việc tìm kiếm "Alpha" cần tập trung vào các cơ hội cụ thể thay vì cố gắng dự báo diễn biến chung của thị trường. Nhà đầu tư có thể tiếp cận theo hai phương pháp: từ trên xuống, chọn ngành hưởng lợi từ nền kinh tế, hoặc từ dưới lên, tập trung vào từng doanh nghiệp cụ thể.

Nhóm ưu tiên đầu tiên là những doanh nghiệp thực sự nổi trội trong ngành của họ. Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp mang tính chu kỳ và có thể hưởng lợi mạnh khi nền kinh tế thuận lợi. Ngoài ra, còn có nhóm doanh nghiệp sở hữu tài sản hoặc liên kết nhưng chưa được thị trường định giá đầy đủ.

Giám đốc Phân tích của VPS nhấn mạnh rằng nhiều cơ hội đầu tư thường bị bỏ qua vì nhà đầu tư thiếu thời gian và sự kiên nhẫn để nghiên cứu kỹ doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có lịch sử trả cổ tức đều đặn hoặc duy trì kết quả kinh doanh ổn định vẫn có thể là lựa chọn phù hợp trong giai đoạn hiện nay.

Theo ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích SHS, trạng thái nổi bật nhất của thị trường hiện nay là "chỉ số tăng nhưng nhiều nhà đầu tư không có lãi", cho thấy sự phân hóa rõ rệt. Sự chênh lệch giữa mức tăng của VN-Index và hiệu quả đầu tư thực tế phản ánh khó khăn của nhà đầu tư cá nhân khi tìm Alpha.

Những nhóm ngành và hướng tiếp cận Alpha

Khi bàn về các nhóm ngành có khả năng tạo Alpha, các chuyên gia đồng ý rằng vai trò then chốt là lựa chọn đúng doanh nghiệp và quản trị danh mục hiệu quả. SHS cho rằng trong nhiều năm qua, kỳ vọng lớn dành cho nhóm xây dựng và đầu tư công chưa được hiện thực hóa do biên lợi nhuận bị ảnh hưởng bởi lãi suất và giá vật liệu, khiến tăng trưởng lợi nhuận khó đạt đột biến.

• Doanh nghiệp dẫn đầu ngành
• Doanh nghiệp chu kỳ có thể hưởng lợi khi nền kinh tế phục hồi
• Doanh nghiệp sở hữu tài sản hoặc liên kết nhưng chưa được định giá đầy đủ

Ông Nguyễn Minh Hạnh cho rằng dư địa cho các sản phẩm vốn như cổ phiếu, trái phiếu, ETF sẽ ngày càng lớn khi tín dụng trên GDP ở mức cao, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn của thị trường vốn.

Ở góc độ khác, Ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc BSC, nhấn mạnh Alpha là nhiệm vụ của quản lý danh mục chuyên nghiệp và không phải dễ với nhà đầu tư cá nhân. Ông cho rằng nên hướng tới mức sinh lời tương đương thị trường thông qua các quỹ ETF thay vì cố vượt trội quá nhiều. Một phần danh mục có thể dành cho những doanh nghiệp và ngành nghề mà nhà đầu tư hiểu rõ.

Định hướng hành động cho nhà đầu tư

Nhóm ngành ngân hàng và chứng khoán được xem là nhạy cảm với diễn biến thị trường. Khi thanh khoản cải thiện và dòng tiền quay trở lại, nhóm chứng khoán thường là lớp cổ phiếu hưởng lợi đầu tiên. Mức định giá hiện tại được cho là ở mức hấp dẫn so với mức trung bình nhiều năm.

Với quan điểm này, nhà đầu tư được khuyến nghị dành thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng, tập trung vào doanh nghiệp có nền tảng vững và kết quả kinh doanh ổn định. Thay vì chạy theo biến động ngắn hạn, sự kiên nhẫn và quản trị rủi ro hợp lý sẽ là yếu tố quyết định thành công trong chu kỳ tăng trưởng tới.

Nhìn chung, Alpha trong nửa cuối năm 2026 đến từ sự lựa chọn đúng doanh nghiệp, quản trị danh mục hiệu quả và kiên nhẫn chờ đợi các cơ hội thực sự nổi bật. Thị trường vẫn cần sự cân nhắc giữa kỳ vọng và thực tế, đồng thời chú ý tới tác động của các yếu tố vĩ mô và diễn biến địa chính trị lên dòng tiền và định giá cổ phiếu.