Áp lực vốn và sức ép lãi suất

Áp lực thanh khoản và lãi suất: thách thức dài hạn cho hệ thống ngân hàng

Cần phát triển đồng bộ các kênh dẫn vốn để giảm sự phụ thuộc quá mức của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng

Áp lực thanh khoản không còn là câu chuyện ngắn hạn

Quý I/2026, câu chuyện lãi suất trở thành tâm điểm của hệ thống ngân hàng. Sau giai đoạn nỗ lực duy trì mặt bằng lãi suất thấp để hỗ trợ doanh nghiệp, nhiều ngân hàng buộc phải tăng lãi suất huy động nhằm giữ thanh khoản và đáp ứng nhu cầu tín dụng đang tăng nhanh.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết mặt bằng lãi suất huy động và cho vay có xu hướng tăng, đặc biệt khi tăng lãi suất huy động nhằm thu hút vốn giữa các tổ chức tín dụng. Hệ quả là chi phí vốn tăng lên, kéo theo áp lực lên lãi suất cho vay và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp.

Theo Thống đốc, Ngân hàng Nhà nước đã kịp thời thiết lập lại kỷ luật thị trường, ổn định mặt bằng lãi suất và hài hòa lợi ích giữa người gửi tiền và nhu cầu vốn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, với yếu tố vĩ mô trong nước và diễn biến quốc tế bất định, áp lực lãi suất vẫn chưa thể sớm kết thúc.

Lộ trình tăng trưởng tín dụng và huy động tạo khoảng trống thanh khoản

Áp lực lãi suất hiện nay là hệ quả của tình trạng mất cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng huy động. Năm 2025, tăng trưởng tín dụng toàn ngành đạt khoảng 19%, trong khi tăng trưởng huy động vốn chỉ đạt khoảng 15 - 16%. Khoảng chênh lệch này kéo dài và tạo ra một “khoảng trống” thanh khoản ngày càng rõ rệt.

Ông Ngô Chí Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị VPBank, cho rằng đây là nguyên nhân lớn nhất khiến áp lực lãi suất quay trở lại trong năm 2026. Khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động, hệ thống buộc phải cạnh tranh giữ vốn bằng cách tăng lãi suất.

Lãnh đạo VPBank cho biết thanh khoản thị trường ngân hàng trong quý I/2026 tương đối căng thẳng, dẫn tới hiện tượng tăng lãi suất huy động ở hầu hết các ngân hàng và ở mọi kỳ hạn. Mặc dù tăng trưởng tín dụng chung của ngành chỉ ở mức trên 3%, nhưng với các ngân hàng có mục tiêu tăng trưởng mạnh như VPBank áp lực huy động vốn còn lớn hơn nhiều.

Bối cảnh nguồn vốn và cấu trúc thanh khoản

Đợt nâng lãi suất huy động lần này không chỉ xuất phát từ áp lực lạm phát mà còn phản ánh cấu trúc nguồn vốn của hệ thống. Nguồn vốn huy động trong nước chủ yếu ngắn hạn, trong khi nhu cầu tín dụng tập trung ở trung - dài hạn, đặc biệt ở các lĩnh vực sản xuất, đầu tư hạ tầng, bất động sản và doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Sự lệch pha này buộc ngân hàng huy động nhanh hơn và dài hạn hơn để đáp ứng nhu cầu vốn.

Ở mức độ quốc tế, xung đột ở khu vực Trung Đông đẩy giá dầu và cước vận tải tăng, trong khi Fed duy trì thận trọng với lộ trình giảm lãi suất, khiến USD mạnh lên và làm tăng áp lực lên lãi suất tại Việt Nam.

Những phản ứng từ các ngân hàng lớn

Ông Lê Thanh Tùng, Thành viên Hội đồng quản trị VietinBank, cho rằng mức tăng lãi suất và áp lực thanh khoản phản ánh cạnh tranh trong ngành. Theo ông, đỉnh lãi suất hiện nay khó xác định và phụ thuộc cả yếu tố nội tại lẫn diễn biến quốc tế; trong kịch bản cơ sở, chi phí vốn vẫn ở mức cao ngắn hạn nhưng có thể giảm dần khi điều kiện thị trường thuận lợi hơn.

Trong ngắn hạn, các ngân hàng lớn như Eximbank và VPBank đang điều chỉnh cơ cấu vốn và tăng cường nguồn thu ngoài lãi nhằm giảm phụ thuộc vào NIM. Eximbank tập trung vào nhóm khách hàng có dòng tiền rõ ràng và đẩy mạnh huy động đa kênh, trong khi VPBank duy trì thị phần và tăng trưởng tín dụng bất chấp chi phí vốn cao để đạt mục tiêu dài hạn.

Hệ quả và lời giải lâu dài

Cuộc đua lãi suất không chỉ là câu chuyện của các ngân hàng mà phản ánh một bài toán lớn cho nền kinh tế về cấu trúc vốn và khả năng hấp thụ vốn. Khi thị trường vốn chưa phát triển đồng bộ, áp lực cung ứng vốn sẽ đè lên hệ thống ngân hàng.

Trong ngắn hạn, Ngân hàng Nhà nước có thể ổn định mặt bằng lãi suất bằng các biện pháp điều tiết thanh khoản và thiết lập kỷ luật thị trường. Tuy nhiên, để giải bài toán thanh khoản và ổn định lãi suất trong dài hạn, cần phát triển đồng bộ các kênh dẫn vốn khác để chia sẻ áp lực với hệ thống ngân hàng.

Nếu không xử lý được bài toán cấu trúc này, mỗi chu kỳ tăng trưởng tín dụng mạnh sẽ kéo theo một chu kỳ tăng lãi suất mới. Khi đó, câu chuyện lãi suất sẽ không chỉ là phản ứng ngắn hạn mà trở thành ràng buộc thực sự cho tăng trưởng kinh tế.

• Tín dụng tăng nhanh so với huy động với 19% so với 15-16% trong năm 2025.
• NIM chịu áp lực khi lãi suất huy động tăng.
• Nguồn vốn ngắn hạn chiếm ưu thế, trong khi nhu cầu tín dụng trung - dài hạn tăng mạnh.
• Ảnh hưởng toàn cầu do dầu tăng và USD mạnh lên tạo áp lực lên lãi suất trong nước.

Những động thái của Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại sẽ định hình diễn biến thanh khoản và lãi suất trong thời gian tới, đồng thời yêu cầu một chiến lược dẫn vốn đa kênh để chia sẻ phần chịu áp lực của hệ thống ngân hàng.