Những cuộc thâu tóm DN gây chấn động sàn chứng khoán Việt Nam

Khái niệm và bối cảnh thâu tóm thù địch trên thị trường Việt Nam

Những vụ thâu tóm DN thông qua mua gom cổ phiếu không phải chuyện mới trên sàn chứng khoán Việt Nam và đã từng gây chấn động. Khác với chuẩn quốc tế, ở Việt Nam khái niệm thâu tóm thù địch khó áp dụng, do phần lớn cổ đông nắm giữ quyền kiểm soát. Thường các thương vụ diễn ra qua mua gom trên sàn, giao dịch thỏa thuận hoặc liên minh cổ đông, thậm chí tận dụng xung đột nội bộ.

Các vụ thâu tóm điển hình tại Việt Nam

Trong thực tế Việt Nam, các trường hợp thâu tóm thù địch điển hình cho thấy sự phối hợp quyền lực giữa cổ đông và ban lãnh đạo. Dưới đây là ba ví dụ nổi bật từng diễn ra trong thập niên gần đây.

• Dược Hà Tây (DHT) và nhóm liên quan tới Dược Viễn Đông, do Lê Văn Dũng lãnh đạo. Tại thời điểm đó, Dược Viễn Đông nắm 24,71% cổ phần DHT và muốn nâng lên 30%. Khi tỷ lệ vượt ngưỡng 25%, giao dịch này phải thực hiện theo chào mua công khai. DHT đăng ký mua 400.000 cổ phiếu quỹ, tương đương khoảng 9,7% tổng cổ phiếu đang lưu hành, được xem như biện pháp phòng thủ nhằm hạn chế khả năng chiếm đoạt cổ phần. Kết quả cuối cùng là vụ việc dẫn tới bản án hình sự đối với ông Lê Văn Dũng về hành vi thao túng giá chứng khoán. Nhóm này đã giao dịch hơn 6,5 triệu cổ phiếu DHT, chiếm 64,2% khối lượng giao dịch liên quan; mục tiêu là nắm trên 50% cổ phần để kiểm soát và thâu tóm công ty. Dược Hà Tây được xem là một trong những trường hợp thâu tóm thù địch nổi bật nhưng thất bại và để lại bài học về ranh giới giữa M&A hợp pháp và thao túng giá cổ phiếu.
• Descon: Nhóm liên quan tới Bình Thiên An, gắn với ông Trịnh Thanh Huy, được cho là đã giành quyền kiểm soát Descon với tỷ lệ sở hữu thực tế khoảng 21,6%. Quyền lực đến từ sự ủng hộ của cổ đông bên ngoài, một số cổ đông nội bộ và người cũ trong ban lãnh đạo Descon. Trước đại hội cổ đông, nhóm này tuyên bố có sự hậu thuẫn của cổ đông nắm khoảng 35% vốn và đòi 3/5 ghế HĐQT; khi không được đáp ứng, họ được cho là đe dọa phủ quyết các nghị quyết quan trọng. Chỉ trong chưa đầy 6 tháng, quyền kiểm soát Descon đổi chủ tại ĐHĐCĐ bất thường tháng 12/2010. Hai lãnh đạo cũ bị miễn nhiệm và Descon sau đó bị hủy niêm yết bắt buộc năm 2011 do vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin. Descon được xem như một trường hợp thâu tóm không thân thiện nhưng không nhất thiết phải vượt 50% cổ phần để nắm quyền.
• Sacombank (STB): Năm 2012, nhóm liên quan Eximbank công khai cho biết đại diện cho nhóm cổ đông nắm hơn 51% cổ phần Sacombank. Phía Sacombank phản bác và đòi làm rõ chủ sở hữu thực sự đứng sau lượng cổ phần này. Ngoài mua gom, nhóm còn nhận ủy quyền biểu quyết và tập hợp lực lượng cổ đông. Sau ĐHĐCĐ 26/5/2012, đại diện từ nhóm Eximbank và SouthernBank chiếm ưu thế trong HĐQT và Sacombank đã thay Tổng giám đốc ngay sau đó. Đây được xem là một trong những thâu tóm không thân thiện nhất trên thị trường Việt Nam, với sự kết hợp giữa mua cổ phiếu, ủy quyền biểu quyết và thay đổi cơ cấu quản trị.

Phản ứng của doanh nghiệp mục tiêu và hệ quả thị trường

Phản ứng của các doanh nghiệp mục tiêu thường bao gồm mua cổ phiếu quỹ, trì hoãn đại hội cổ đông hoặc tìm kiếm cổ đông đồng minh nhằm củng cố quyền kiểm soát. Bên cạnh đó, các biện pháp pháp lý và cơ cấu cổ đông có thể được sử dụng để chống lại các động thái thâu tóm. Những vụ việc này cũng khiến cơ quan quản lý và nhà đầu tư chú ý tới tính minh bạch thông tin và quản trị doanh nghiệp.

Đối với nhà đầu tư, các sự kiện thâu tóm thù địch nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi cấu trúc sở hữu và động thái của các cổ đông lớn. Trong dài hạn, sự ổn định của ban lãnh đạo và cơ chế giám sát có thể ảnh hưởng tới thanh khoản và định giá cổ phiếu của những DN bị ảnh hưởng. Các bài học từ các vụ việc trước đây vẫn được nhìn nhận như một cảnh báo về rủi ro quản trị và rủi ro pha loãng cổ phiếu khi quyền lực thay đổi nhanh chóng.

Kết luận và bài học cho nhà đầu tư

Những trường hợp thâu tóm thù địch tại Việt Nam cho thấy sự phức tạp trong cơ cấu sở hữu và tác động sâu rộng đến quản trị doanh nghiệp. Trong bối cảnh thị trường vẫn nhạy cảm với biến động vốn và thanh khoản, nhà đầu tư cần thận trọng khi đánh giá cổ phiếu có liên quan đến nhóm cổ đông lớn hoặc các giao dịch thỏa thuận lớn. Bài học từ các vụ việc lịch sử cho thấy sự cần thiết của sự minh bạch và quản trị hiệu quả để giảm thiểu rủi ro cho cổ đông và cho thị trường nói chung.