Lãi suất neo cao, doanh nghiệp khó huy động trái phiếu

Phân tích bối cảnh lãi suất và huy động trái phiếu doanh nghiệp

Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất vẫn neo ở mức cao, chi phí phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) được dự báo tăng và buộc nhiều tổ chức phải giãn kế hoạch huy động vốn hoặc chấp nhận mức lợi suất cao để thu hút dòng tiền.

Lãi suất huy động ở mức cao khiến cho việc hạ nhiệt khó khăn ở ngắn hạn. Thị trường TPDN năm 2026 đang phục hồi thận trọng, khi áp lực thanh khoản của hệ thống ngân hàng vẫn chưa giảm đáng kể, do đó chi phí vốn cho các doanh nghiệp, đặc biệt nhóm phát hành trung và dài hạn, vẫn duy trì ở mức cao.

Theo báo cáo của FiinRatings về lãi suất huy động 12 tháng theo nhóm ngân hàng, mức đỉnh vào tháng 3/2026 cho thấy áp lực thanh khoản và cạnh tranh lãi suất gia tăng. Một số ngân hàng đã điều chỉnh giảm nhẹ lãi suất huy động khoảng 0,1-0,5%/năm đầu tháng 4/2026 nhằm ổn định mặt bằng, nhưng dư địa giảm sâu vẫn còn hạn chế do nhu cầu tín dụng vẫn ở mức cao. Theo FiinRatings, lãi suất cho vay cũng khó giảm ngay trong ngắn hạn; áp lực thanh khoản dự báo kéo dài sang quý II.

Về mặt đối ngoại, những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục gây sức ép lên lạm phát và tỷ giá, thu hẹp dư địa điều hành của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). FiinRatings nhận định với điều kiện NHNN giám sát chặt chẽ mặt bằng lãi suất và tình hình tại Trung Đông dần ổn định, nhiều khả năng lãi suất huy động sẽ không thay đổi nhiều trước khi giảm trong quý II, mở đường cho lãi suất cho vay giảm theo vào cuối quý II hoặc đầu quý III.

Chi phí đầu vào tăng nhanh trong khi khả năng nâng lãi suất cho vay bị giới hạn bởi sức khỏe tài chính của doanh nghiệp và định hướng hỗ trợ tăng trưởng kinh tế của cơ quan quản lý. Độ trễ trong cơ chế truyền dẫn lãi suất cũng khiến mặt bằng lãi vay chưa thể điều chỉnh tức thời theo chiều giảm, đồng nghĩa với việc doanh nghiệp tiếp tục đối mặt với áp lực chi phí vốn cao, cả ở kênh tín dụng ngân hàng lẫn phát hành trái phiếu.

Mặt bằng lãi suất cao đang khiến chi phí phát hành TPDN tăng lên rõ rệt. Với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm bất động sản hoặc doanh nghiệp có nhu cầu vốn trung - dài hạn lớn, áp lực huy động vốn ngày càng lớn khi nhà đầu tư yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro.

Ở nhóm ngân hàng, lãi suất phát hành trái phiếu hiện phổ biến trên 7%/năm, tiệm cận với lợi suất cho vay, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể. Dù trái phiếu vẫn là công cụ quan trọng để bổ sung nguồn vốn trung - dài hạn, nhiều tổ chức phát hành được cho là sẽ duy trì tốc độ phát hành thận trọng trong quý II, thay vì tăng mạnh như các năm trước.

Theo đánh giá của FiinRatings, nếu mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao trong thời gian dài, kế hoạch huy động vốn qua kênh TPDN của nhiều doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt với những doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào đòn bẩy tài chính. Áp lực đáo hạn trái phiếu trong giai đoạn 2026-2027 cũng khiến nhu cầu tái cơ cấu nguồn vốn trở nên cấp thiết hơn.

Phát hành riêng lẻ mang tính “đầy đủ hồ sơ” (filing-based) đang chiếm ưu thế tuyệt đối trên thị trường TPDN. Năm 2025, hơn 90% giá trị phát hành thuộc về kênh riêng lẻ, cho thấy doanh nghiệp ưu tiên tốc độ và tính linh hoạt. Phát hành ra công chúng được đánh giá có lợi thế về chi phí, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp phi tài chính, nhưng đòi hỏi minh bạch và tiêu chuẩn tín dụng cao hơn; trái phiếu đại chúng thường có mức lãi suất coupon thấp hơn so với trái phiếu phát hành riêng lẻ.

Theo FiinRatings, để thị trường TPDN phát triển bền vững, cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao dịch, cơ chế xếp hạng tín nhiệm và tăng tính minh bạch của doanh nghiệp phát hành. Trong bối cảnh áp lực vốn vẫn lớn, TPDN được kỳ vọng tiếp tục là kênh dẫn vốn quan trọng cho nền kinh tế, nhưng quá trình phục hồi nhiều khả năng sẽ diễn ra theo hướng chọn lọc và thận trọng hơn trong năm 2026.

Phát hành riêng lẻ mang tính “đầy đủ hồ sơ” (filing-based) vẫn khác với phát hành ra công chúng (approval-based), và thời gian thực tế có thể kéo dài tới vài tháng, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn và tiến độ đầu tư của doanh nghiệp. Sự kém sôi động của kênh phát hành ra công chúng cũng là do thiếu vắng một cơ chế định giá minh bạch và một thị trường thứ cấp đủ thanh khoản để vận hành hiệu quả. Trong bối cảnh này, FiRatings cho rằng thị trường TPDN cần tiếp tục cải thiện hạ tầng giao dịch và tăng tính minh bạch để phục hồi bền vững trong năm 2026.

Tags: trái phiếu doanh nghiệp, lãi suất, lãi suất huy động, phát hành trái phiếu, Chi phí phát hành, FiинRatings