Chu kỳ nợ xấu mới bị kích hoạt và tác động tới hệ thống ngân hàng Việt Nam

Người dân và doanh nghiệp đang đối mặt với áp lực từ chi phí vốn tăng và rủi ro nợ xấu có thể gia tăng trong năm nay. Các chuyên gia phân tích cũng như đại diện doanh nghiệp cho rằng nợ xấu có nguy cơ tăng lên khi tín dụng bị thắt chặt và chi phí vay tăng lên.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Bất động sản Toàn Cầu và đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), cho biết chi phí đầu vào gia tăng do giá xăng dầu tăng, và nguồn vốn chủ yếu qua tín dụng ngân hàng đang bị siết lại. Theo ông, lãi suất cho vay tăng và các ngân hàng lớn, kể cả nhóm Big 4, đang thắt chặt cấp tín dụng cho các dự án mới, ảnh hưởng tới khả năng triển khai dự án và thanh khoản hàng tồn kho, từ đó đẩy rủi ro nợ xấu lên.

Hiện nay, lãi suất huy động trên thị trường dân cư ở mức khoảng 9-10%/năm, trong khi lãi suất cho vay thả nổi lên tới 14-15%/năm. Theo nhận định của BIDV Securities (BSC), mức lãi suất này có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng và làm gia tăng rủi ro nợ xấu nhanh hơn dự kiến. Tương tự, Rồng Việt (VDSC) cho rằng chu kỳ nợ xấu mới có thể được kích hoạt khi lãi suất tiếp tục tăng.

Theo thống kê, dư nợ cho vay bất động sản chiếm khoảng 25-26% tổng dư nợ tín dụng. Bất động sản và hệ thống ngân hàng được xem như hai “bình thông nhau”, do đó thắt tín dụng và tăng lãi suất được cho là nguyên nhân chính khiến nợ xấu có nguy cơ tăng lên. Thanh khoản suy giảm càng làm tình hình trở nên khó khăn hơn cho nhiều doanh nghiệp.

Trong báo cáo tài chính năm 2025 của 27 ngân hàng niêm yết, tổng nợ xấu toàn ngành đến cuối năm 2025 là 262.491 tỷ đồng, tăng 14,1% so với cuối năm 2024, nhưng vẫn ở mức an toàn với 2,1%. Bao phủ nợ xấu (LLR) toàn ngành đạt 83,34%, giảm so với 89,85% cuối năm 2024. Nhóm ngân hàng thương mại nhà nước tiếp tục được củng cố, trong khi nhóm tư nhân có sự suy giảm đáng kể và nhiều ngân hàng có LLR dưới 50%.

Việc thị trường mua bán nợ vẫn gặp nhiều khó khăn khiến quy mô nợ xấu và gánh nặng thanh khoản chưa được xử lý triệt để. Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), thị trường này thiếu người mua và người bán, phần lớn giao dịch vẫn do VAMC, DATC và các AMC thực hiện. Các chuyên gia nhấn mạnh cần nâng cao vai trò của VAMC và cải thiện khuôn khổ pháp lý để thúc đẩy thị trường mua bán nợ theo cơ chế thị trường và thu hút khu vực tư nhân tham gia.

Để hình thành thị trường mua bán nợ đúng nghĩa, các điều kiện cần được đáp ứng bao gồm: tăng vốn điều lệ cho VAMC lên khoảng 15.000-20.000 tỷ đồng, hoàn thiện hành lang pháp lý cho phép bán nợ theo giá thị trường, đẩy mạnh chuyển đổi số và thu hút nguồn nhân lực. Theo các ý kiến tại Hội nghị và phân tích độc lập, Chính phủ cần sớm xem xét nâng vốn điều lệ của VAMC lên mức phù hợp để vận hành thị trường này. Nghị quyết liên quan đã nhấn mạnh vai trò then chốt của VAMC trong xử lý nợ xấu và xây dựng một thị trường nợ xấu chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững.

Chỉ khi hệ thống tài chính có đủ vốn, nguồn lực và khung pháp lý, VAMC có thể trở thành trung tâm tái cấu trúc tài sản và điều phối định giá, tư vấn tài chính cho toàn hệ thống. Lãnh đạo các tổ chức và chuyên gia nhấn mạnh rằng tránh chạy đua tăng trưởng tín dụng quá mức sẽ giúp giảm bớt rủi ro nợ xấu và lãi suất huy động trong tương lai, đồng thời đóng vai trò then chốt trong ổn định vĩ mô và an toàn tài chính.

VAMC và DATC cần được tăng cường vai trò và nguồn lực để vận hành thị trường mua bán nợ hiệu quả.
Phát triển thị trường nợ theo cơ chế thị trường, có sự tham gia của khu vực tư nhân và các bên liên quan.
Nâng vốn điều lệ cho VAMC lên tối thiểu 15.000-20.000 tỷ đồng và đẩy mạnh cải cách khuôn khổ pháp lý liên quan.
Áp dụng các biện pháp công khai, minh bạch và hệ thống hóa để đảm bảo hiệu quả của quá trình tái cấu trúc tài sản trong ngành ngân hàng.

Trong bối cảnh hiện tại, việc quản trị rủi ro về nợ xấu và vai trò của VAMC sẽ đóng vai trò then chốt để đảm bảo sự ổn định và tăng trưởng của ngành ngân hàng Việt Nam trong những năm tới. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng một thị trường mua bán nợ phát triển sẽ giúp giải phóng vốn và cải thiện thanh khoản cho hệ thống, đồng thời tạo điều kiện cho quá trình tái cấu trúc và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.